Şikayet Siteleri Yer Sağlayıcı mı, İçerik Sağlayıcı mı? Sorumluluk Ne Zaman Başlar?

Şikayet Siteleri Yer Sağlayıcı mı, İçerik Sağlayıcı mı? Sorumluluk Ne Zaman Başlar?

Şikayet Siteleri Yer Sağlayıcı mı, İçerik Sağlayıcı mı? Sorumluluk Ne Zaman Başlar?

Şikayet sitesi yer sağlayıcı sorumluluğu sorusunun kısa cevabı şudur: Şikayet siteleri, kullanıcıların yazdığı şikayetler bakımından mahkeme kararlarında çoğunlukla yer sağlayıcı olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle yayımladıkları her şikayeti önceden kontrol etmekle yükümlü tutulmazlar; ancak hukuka aykırı bir içerikten usulüne uygun biçimde haberdar edildikten sonra harekete geçmezlerse sorumlulukları gündeme gelebilir.

Önemli ayrım şudur: Platformun kendisinin ürettiği marka profilleri, otomatik özetler, puanlar ve sıralamalar kullanıcı içeriği değildir; bu içerikler bakımından platformun içerik sağlayıcı gibi sorumlu olduğu savunulabilir. Bu yazıda içerik sağlayıcı ve yer sağlayıcı kavramları, mahkemelerin yaklaşımı, platformun kendi içeriğindeki sorumluluk, bildirim sonrası sorumluluk ve "ilk bakışta ihlal" ölçütü anlatılmaktadır.

5651 Sayılı Kanun'a Göre İçerik Sağlayıcı ve Yer Sağlayıcı

5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, internetteki aktörleri işlevlerine göre tanımlar. Aynı şirket bir içerik bakımından yer sağlayıcı, başka bir içerik bakımından içerik sağlayıcı olabilir; belirleyici olan şirketin adı değil, o içerikteki rolüdür.

KavramTanım (5651 m.2/1)Sorumluluk
İçerik sağlayıcıİnternette kullanıcılara sunulan bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan kişiKullanıma sunduğu her türlü içerikten sorumludur (m.4/1)
Yer sağlayıcıHizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten kişiİçeriği kontrol etmek veya hukuka aykırılığı araştırmakla yükümlü değildir (m.5/1)
Sosyal ağ sağlayıcıKullanıcıların sosyal etkileşim amacıyla içerik oluşturmasına ve paylaşmasına imkan tanıyan kişiEk yükümlülükler ayrıca düzenlenmiştir (Ek m.4)

Şikayet sitesinde bir tüketicinin yazdığı şikayet bakımından içerik sağlayıcı o tüketicidir; site ise bu içeriği barındırdığı için yer sağlayıcı konumundadır. İçerik sağlayıcı, bağlantı verdiği başkasına ait içerikten kural olarak sorumlu değildir; ancak sunuş biçiminden bu içeriği benimsediği ve kullanıcıların ona ulaşmasını amaçladığı açıkça belliyse genel hükümlere göre sorumlu olur (m.4/2).

Mahkemeler Şikayet Sitelerini Nasıl Nitelendiriyor?

Resmi karar bankasında yer alan kararlar, kullanıcı şikayetleri bakımından şikayet sitelerinin yer sağlayıcı olarak ele alındığını göstermektedir:

  • 2018 tarihli onama kararı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 10.09.2018 tarihli kararıyla (E. 2016/14151, K. 2018/5088) onanan dosyada ilk derece mahkemesi, sitenin yer sağlayıcı olduğunu, içeriği kontrol yükümlülüğü bulunmadığını, ancak hukuka aykırı içerikten haberdar edildiğinde onu yayından çıkarmakla yükümlü olduğunu belirtmiştir. Somut olayda ihtar gönderilmiş, fakat şikayetler hukuka aykırı bulunmadığı için kaldırma yükümlülüğü doğmamıştır.
  • 2024 tarihli onama kararı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 06.05.2024 tarihli kararıyla (E. 2022/7651, K. 2024/3593) onanan dosyada ilk derece mahkemesi, yer sağlayıcının sitesindeki tüm iddiaların doğruluğunu araştırmasının beklenemeyeceğini vurgulamıştır.
  • Barındırma şirketi ile site işletmecisi ayrımı: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 02.03.2020 tarihli kararıyla (E. 2019/3986, K. 2020/2200) onanan bir davada ilk derece mahkemesi, sunucu barındırma şirketi yönünden davayı reddetmiş, şikayet sitesinin işletmecisi yönünden ise kendi uygulamaları nedeniyle davayı kısmen kabul etmiştir.

Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.58/4 de aynı yaklaşımı haksız rekabet bakımından benimser: İletimi başlatmayan, alıcıyı veya içeriği seçmeyen ve içeriği değiştirmeyen hizmet sağlayıcıya kural olarak dava açılamaz; ancak zararın büyük olacağı hallerde mahkeme onu dinleyerek içeriğin geçici olarak kaldırılması dahil tedbir verebilir.

Platformun Kendi Ürettiği İçerik: İçerik Sağlayıcı Savunusu

Şikayet platformları yalnızca kullanıcı yazılarını barındırmakla kalmaz. Marka sayfalarında platformun kendisinin oluşturduğu unsurlar bulunabilir:

  • Marka profili ve tanıtım metni: İşletme hakkında imzasız genel bakış metinleri, iletişim bilgileri veya grup şirketi ilişkisi gibi ifadeler.
  • Puan ve oranlar: Platformun kendi yöntemiyle hesapladığı memnuniyet puanı, çözüm oranı, rozet veya sıralamalar.
  • Otomatik özetler: Şikayetleri derleyen, yapay zeka destekli olabilen özet ve eğilim metinleri.

Bu unsurları bir tüketici yazmamıştır; platform onları üretmekte veya seçerek düzenlemektedir. 5651 m.2'deki içerik sağlayıcı tanımı bilgiyi "üreten, değiştiren ve sağlayan" kişiyi kapsadığından, bu içerikler bakımından platformun yer sağlayıcı korumasından değil, içerik sağlayıcı sorumluluğundan söz edilmesi gerektiği savunulabilir. Aynı şekilde, şikayetleri yayından önce kontrol eden ve gerektiğinde metni değiştiren bir platformun, değiştirdiği içerik bakımından TTK m.58/4'teki korumadan yararlanıp yararlanamayacağı tartışmaya açıktır. Bu konuda yerleşmiş bir içtihat bulunmadığından sonuç somut olaya göre değişebilir. Yapay zeka ile üretilen marka özetlerindeki yanlışlıklara karşı yolları platformun yapay zekası markanız hakkında yanlış bilgi üretirse başlıklı yazımızda ayrıca ele aldık.

Platformun düzenlemeye tabi bir aktör olduğu da unutulmamalıdır. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği m.28/C, şikayet platformlarına işletmeye yayından önce cevap süresi tanıma, gerçeği yansıtmadığı anlaşılan değerlendirmeyi yayımlamama ve üyelik veya ücrete bağlı olmayan etkin bir iletişim yolu sağlama gibi yükümlülükler getirir. Bu yükümlülükler, platformun yalnızca pasif bir barındırıcı olarak görülemeyeceği yönündeki görüşe dayanak yapılabilir.

Şikayet Sitesinin Yer Sağlayıcı Sorumluluğu Ne Zaman Başlar?

Şikayet platformuna kullanıcı içeriği yazan kişinin telefon tutan elleri

5651 m.5/2'ye göre yer sağlayıcı, yer sağladığı hukuka aykırı içeriği Kanunun 8. ve 9. maddelerine göre haberdar edilmesi halinde yayından çıkarmakla yükümlüdür. Ancak 9. madde, Anayasa Mahkemesi'nin 11.10.2023 tarihli ve E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı kararıyla iptal edilmiş, iptal 10.10.2024'te yürürlüğe girmiştir; yerine yeni bir hüküm konmamıştır. m.8 ise hakaret gibi suçları içermeyen dar bir katalogla sınırlıdır. Bu nedenle m.5/2'nin m.9'a yaptığı atıf bugün işlevsiz kalmış görünmektedir. Ticari itibar uyuşmazlıklarında yer sağlayıcının bildirim sonrası sorumluluğu artık daha çok genel hükümler (Türk Borçlar Kanunu m.49 ve TTK hükümleri) ve Yargıtay'ın ölçütleri üzerinden değerlendirilmektedir.

Bu ölçütlerin en açık ifadesi, bir emlak ilan sitesine ilişkin karardadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 16.12.2019 tarihli kararında (E. 2019/618, K. 2019/8167), tespit ve durdurma taleplerinin kusur aranmaksızın yer sağlayıcıya da yöneltilebileceğini; tazminat sorumluluğu için ise hak sahibinin yer sağlayıcıyı önceden uyarması, içeriğin makul sürede kaldırılmasını istemesi ve hak sahipliğini yaklaşık olarak ispatlayan delilleri sunması gerektiğini belirtmiştir. Karar şikayet sitesine ilişkin değildir; ancak yer sağlayıcı sorumluluğuna dair genel ilkeyi ortaya koyar.

İlk bakışta ihlal ölçütü: Anayasa Mahkemesi, Ali Kıdık kararında (B. No: 2014/5552, 26.10.2017), kişilik hakkı gerekçesiyle hızlı erişim engelinin ancak ihlalin ilk bakışta apaçık anlaşıldığı hallerde uygun olduğunu vurgulamıştır. Karar, iptal edilen 5651 m.9 usulüne ilişkindir; ancak hukuki değerlendirmelerde bu ölçütün yer sağlayıcının bildirim üzerine kaldırma yükümlülüğüne de kıyasen uygulanabileceği ileri sürülebilir. Bu yaklaşıma göre platformdan, ihlalin açıkça anlaşılabildiği hallerde içeriği kaldırması beklenir; tarafların karşılıklı iddialarına dayanan tartışmalı olaylarda platform yargı yerine geçemez ve uyuşmazlık mahkemede çözülür.

SenaryoPlatformun muhtemel konumu
Bildirim yapılmamış, tüketici şikayeti yayındaKural olarak tazminat sorumluluğu yok
Belgeli bildirim, ihlal açıkça anlaşılıyor (ör. sahte sipariş, kişisel veri ifşası)Makul sürede kaldırmazsa sorumluluğu gündeme gelebilir
Bildirim var, olay tartışmalı ve gerçeğe aykırılık ispatlanmamışKaldırma yükümlülüğü doğmayabilir
İçerik platformun kendi ürettiği özet, puan veya profilİçerik sağlayıcı gibi sorumluluk savunulabilir

Uygulamada Bildirim Nasıl Yapılmalı?

  1. Tam bağlantıyı belirtin: Ana sayfayı değil, her içeriğin tam adresini (URL) gösterin.
  2. Hak sahipliğinizi belgeleyin: Ticaret sicili kaydı, marka tescil belgesi veya yetki belgesiyle kim olduğunuzu gösterin.
  3. Hukuka aykırılığı somutlaştırın: Hangi ifadenin neden gerçeğe aykırı olduğunu sipariş, kargo, iade veya yazışma kayıtlarıyla destekleyin.
  4. Makul süre verin ve ispatlanabilir kanal kullanın: Platform içi itiraz yolunun yanında noter ihtarnamesi gibi ispatı kolay yollar tercih edin.
  5. Delili sabitleyin: İçeriğin bildirim anındaki halini noter tespiti veya mahkemeden delil tespiti ile kayda geçirin.

Bildirim metninde hangi taleplerin yer alması gerektiğini şikayet sitesine ihtarname yazımızda, tüm yolların genel çerçevesini ise şikayet sitelerindeki haksız içeriklere karşı hukuki rehberimizde anlattık.

Uygulamaya Dönük Kısa Sonuç

İşletmeler açısından üç sonuç çıkmaktadır. Birincisi, tüketici şikayetinin kendisi için platformu doğrudan tazminatla sorumlu tutmak zordur; önce belgeli bildirim gerekir. İkincisi, tespit ve durdurma gibi talepler kusur aranmaksızın platforma da yöneltilebilir. Üçüncüsü, platformun kendi ürettiği özet, puan ve profil içerikleri ile üyelik ve cevap hakkına ilişkin kendi uygulamaları, yer sağlayıcı korumasının dışında değerlendirilmeye en elverişli alanlardır.

Sık Sorulan Sorular

Şikayet sitesi yer sağlayıcı sorumluluğu ne zaman başlar?

Kural olarak platform hukuka aykırı içerikten usulüne uygun biçimde haberdar edildiğinde başlar. Tazminat için ayrıca önceden uyarı, makul süre ve hak sahipliğinin yaklaşık ispatı aranmaktadır.

Şikayet sitesi içerik sağlayıcı sayılabilir mi?

Kendi ürettiği marka profili, özet, puan ve sıralama gibi içerikler bakımından içerik sağlayıcı gibi sorumlu olduğu savunulabilir. Kullanıcıların yazdığı şikayetler bakımından ise çoğunlukla yer sağlayıcı kabul edilmektedir.

5651 m.9 iptal edildikten sonra yer sağlayıcının kaldırma yükümlülüğü devam ediyor mu?

m.5/2'nin m.9'a yaptığı atıf işlevsiz kalmış görünmektedir. Ancak yer sağlayıcının bildirim sonrası sorumluluğu genel hükümler ve Yargıtay ölçütleri üzerinden değerlendirilmeye devam etmektedir.

İçeriği yazan kişiye değil doğrudan platforma dava açabilir miyim?

Tespit ve durdurma talepleri platforma da yöneltilebilir. Tazminat için ise platformun içeriğin hukuka aykırılığını bildiği halde makul sürede harekete geçmediğinin gösterilmesi gerekir.

"İlk bakışta ihlal" ne demektir?

Hukuka aykırılığın ayrıntılı bir yargılamaya gerek olmadan açıkça anlaşılabilmesidir. Tartışmalı olaylarda platformdan kendi başına karar vermesi beklenmez.

Özet

  • İçerik sağlayıcı kendi içeriğinden sorumludur; yer sağlayıcı içeriği kontrol etmekle yükümlü değildir (5651 m.4, m.5).
  • Kullanıcı şikayetleri bakımından şikayet siteleri kararlarda çoğunlukla yer sağlayıcı sayılmaktadır.
  • Platformun ürettiği özet, puan ve profillerde içerik sağlayıcı sorumluluğu savunulabilir (5651 m.2).
  • Tespit ve durdurma kusursuz istenebilir; tazminat için uyarı, makul süre ve yaklaşık ispat gerekir.
  • 5651 m.9 iptal edildi (AYM, E. 2020/76, K. 2023/172); m.5/2'nin bu maddeye atfı işlevsiz kaldı.
  • Kaldırma beklentisi, ihlalin ilk bakışta anlaşılabildiği hallerde güçlenir.

Platformun bir içerik bakımından yer sağlayıcı mı, içerik sağlayıcı mı olduğu o içeriğin nasıl üretildiğine ve sunulduğuna bağlı olduğundan her sayfa ayrı değerlendirilmelidir. Dural Hukuk, şikayet sitelerindeki içeriklere karşı hukuki yollar, haksız rekabet ve ticari itibarın korunması konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk