Haksız Rekabet ve Kişilik Hakkı Davalarında İhtiyati Tedbir: İnternetteki İçerik Dava Sürerken Kaldırılabilir mi?

Haksız Rekabet ve Kişilik Hakkı Davalarında İhtiyati Tedbir: İnternetteki İçerik Dava Sürerken Kaldırılabilir mi?

Haksız Rekabet ve Kişilik Hakkı Davalarında İhtiyati Tedbir: İnternetteki İçerik Dava Sürerken Kaldırılabilir mi?

Haksız rekabet ihtiyati tedbir kararıyla internetteki içeriğin dava sürerken kaldırılıp kaldırılamayacağı sorusunun kısa cevabı şudur: Evet, mahkeme şartlar varsa dava devam ederken, hatta dava açılmadan önce içeriğin geçici olarak kaldırılmasına veya yayının durdurulmasına karar verebilir. Bunun için haklılığınızı yaklaşık olarak ispat etmeniz ve beklemenin ciddi bir zarar doğuracağını göstermeniz gerekir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389-390; Türk Ticaret Kanunu m.61).

5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin iptalinden sonra kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hakimliğinden hızlı kaldırma kararı alınamadığı için ihtiyati tedbir, şikayet sitelerindeki ve diğer internet içeriklerindeki uyuşmazlıklarda öne çıkan yol haline gelmiştir. Ancak tedbir geçicidir, teminat ve sıkı süreler gerektirir ve ifade özgürlüğü karşısında temkinli değerlendirilir. Bu yazıda tedbirin şartları, dava öncesi ve dava sırasında tedbir, teminat, kararın platforma uygulanması ve tedbire itiraz anlatılmaktadır.

İhtiyati Tedbir Nedir, İnternet İçeriğinde Ne Sağlar?

İhtiyati tedbir, dava sonuçlanıncaya kadar hakkınızın korunması için mahkemenin verdiği geçici bir karardır. Esası çözmez; yalnız yargılama sürerken zararın büyümesini önler.

  • Haksız rekabette (TTK m.61): Mahkeme, dava açma hakkı olan kişinin talebiyle mevcut durumun korunmasına, haksız rekabetin önlenmesine, maddi durumun ortadan kaldırılmasına ve yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesine ilişkin tedbirlere karar verebilir. Kararlar HMK'nın ihtiyati tedbir hükümlerine göre verilir.
  • Kişilik hakkı davalarında (Türk Medeni Kanunu m.24-25): Saldırının önlenmesi veya durdurulması davasında tedbir doğrudan HMK m.389 vd. hükümlerine göre istenir.

İnternet içeriği bakımından tedbirle istenebilecekler; içeriğin geçici olarak yayından kaldırılması veya gizlenmesi, aynı içeriğin yeniden yayımlanmasının önlenmesi ve yanlış bir olgunun düzeltilmesidir. Hükmün gazetede veya internette ilanı ise tedbirle değil, davanın sonunda istenir ve mahkeme kabul ederse hüküm kesinleştikten sonra yapılır (TTK m.59).

Haksız Rekabet İhtiyati Tedbir Şartları: Yaklaşık İspat ve Gecikmede Tehlike

HMK m.389'a göre tedbir, mevcut durumdaki bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya imkansız hale geleceğinden ya da gecikme nedeniyle ciddi bir zarar doğacağından endişe edilen hallerde verilir. Talep eden, tedbirin sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası bakımından haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m.390/3).

Şikayet sitesindeki bir içerik için yaklaşık ispat genellikle şu belgelerle kurulur:

  1. İçeriğin tespiti: Tam adres (URL), yayın tarihi ve içeriğin o anki halini gösteren ekran görüntüsü veya noter tespiti.
  2. Gerçeğe aykırılığın delili: Şikayetteki siparişin kayıtlarda bulunmadığını, ürünün teslim edildiğini veya iddia edilen olayın yaşanmadığını gösteren fatura, kargo ve iletişim kayıtları.
  3. Zarar tehlikesi: İçeriğin arama sonuçlarında üst sırada çıkması, müşteri kaybı veya iptal talepleri gibi gecikmenin zararı büyüttüğünü gösteren veriler.
  4. Önceki bildirim: Platforma gönderilen ihtarname veya itiraz ve verilen cevap.

Mahkemeler bu alanda temkinlidir. Anayasa Mahkemesi, Ali Kıdık kararında (B. No: 2014/5552, 26.10.2017), o dönem 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesine göre duruşmasız verilen erişim engeli kararlarının istisnai bir yol olduğunu ve ancak kişilik hakkı ihlalinin ilk bakışta apaçık anlaşıldığı hallerde başvurulabileceğini vurgulamıştır; bu ölçüt hukuk mahkemelerindeki tedbir taleplerinde de yol gösterici olabilir. Gerçek bir müşteri deneyimini anlatan, gerçeğe aykırılığı gösterilemeyen şikayet için tedbir verilmesi beklenmemelidir. Kötüleme yoluyla haksız rekabetin unsurlarını şikayet sitesinde kötüleme davası yazımızda ayrıca anlattık.

Dava Öncesi mi, Dava ile Birlikte mi?

İhtiyati tedbirde gecikmede tehlikeyi ve kısa süreleri simgeleyen kum saati

Tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden, dava açıldıktan sonra ise yalnız davanın görüldüğü mahkemeden istenir (HMK m.390/1). Haksız rekabet davaları, taraflar tacir olmasa da mutlak ticari dava sayıldığından asliye ticaret mahkemesinde; kişilik hakkı davaları ise asliye hukuk mahkemesinde görülür.

ÖlçütDava öncesi tedbirDava ile birlikte veya dava sırasında tedbir
MerciEsas hakkında görevli ve yetkili mahkemeDavanın görüldüğü mahkeme
Hızİçerik yeni yayımlandığında hızlı koruma sağlarDava dilekçesiyle birlikte değerlendirilir
Ek yükümlülükUygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalı (HMK m.397/1)Dava zaten açık olduğu için bu süre gündeme gelmez
RiskSüre kaçırılırsa tedbir kendiliğinden kalkarHazırlık süresi uzarsa zarar büyüyebilir

Ticari davalarda konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Haksız rekabetin tespiti, men'i ve sonuçlarının ortadan kaldırılması gibi parasal olmayan talepler lafız gereği bu kapsamda değildir; davaya tazminat talebi de eklenecekse arabuluculuk şartı somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Tedbir Teminatı: Ne Zaman İstenir, Ne Zaman İstenmez?

Tedbir isteyen, haksız çıkması halinde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlara karşılık kural olarak teminat göstermek zorundadır (HMK m.392). Teminatın miktarı ve türü mahkemenin takdirindedir; Kanun'da sabit bir tutar yoktur.

  • Teminatsız tedbir: Talep resmi bir belgeye veya başka bir kesin delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme, gerekçesini açıkça belirterek teminat alınmamasına karar verebilir.
  • Adli yardım: Adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez.
  • Teminatın iadesi: Esas hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmazsa teminat iade edilir.

Haksız çıkılan bir tedbir, karşı tarafın uğradığı zarardan sorumlu olmanıza yol açabilir. Bu nedenle zayıf delille, yalnız olumsuz yorumları kaldırtmak amacıyla tedbir istenmesi önerilmez.

Tedbir Kararının Platforma Tebliği ve Uygulanması

Tedbir kararı kendiliğinden uygulanmaz. Kararın uygulanması, kararın tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde icra dairesinden ya da kararda görevlendirilen yazı işleri müdüründen istenmelidir; aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.393/1).

  • Kararda URL'ler sayılmalı: Tedbir talebinde ve kararda kaldırılacak içeriklerin tam adresleri tek tek gösterilmelidir; genel ifadeli kararların uygulanması zorlaşır.
  • Muhatap doğru seçilmeli: Haksız rekabette içeriği seçmeyen ve değiştirmeyen hizmet sağlayıcıya karşı kural olarak dava açılamaz ve tedbir verilemez; ancak zararın büyük olacağı hallerde mahkeme, hizmet sağlayıcıyı dinleyerek içeriğin geçici olarak kaldırılması dahil tedbir kararı verebilir (TTK m.58).
  • Uygulamayı belgeleyin: Kararın platforma tebliğ edildiği tarihi ve içeriğin kaldırılıp kaldırılmadığını yeniden tespit ettirin.

Tedbir, aksi belirtilmedikçe nihai karar kesinleşinceye kadar sürer (HMK m.397/2). Dava reddedilir ve karar kesinleşirse tedbir de ortadan kalkar ve içerik yeniden yayımlanabilir.

Tedbire İtiraz ve Önemli Süreler

Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire itiraz edilebilir. Karşı taraf uygulama sırasında hazırsa uygulamadan, değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir; menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de öğrenmeden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir (HMK m.394). İtiraz üzerine verilen karara karşı kanun yoluna başvurulabilir, ancak bu başvuru tedbirin uygulanmasını durdurmaz.

İşlemSüreDayanak
Tedbirin uygulanmasını istemeTefhim veya tebliğden itibaren bir haftaHMK m.393/1
Dava öncesi tedbirde esas davayı açmaUygulama talebinden itibaren iki haftaHMK m.397/1
Karşı tarafın itirazıUygulamadan veya tutanağın tebliğinden itibaren bir haftaHMK m.394
Haksız rekabet davası zamanaşımıÖğrenmeden itibaren bir yıl, her halde üç yılTTK m.60

Kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza yolunun neden kapandığını 5651 m.9 iptali yazımızda, tedbirin diğer yollarla birlikte nasıl planlanacağını ise şikayet platformları ana rehberimizde bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Haksız rekabet ihtiyati tedbir kararı ne kadar sürede verilir?

Kanunda tedbir kararı için belirli bir süre öngörülmemiştir. Mahkeme gecikmesinde sakınca bulunan hallerde karşı tarafı dinlemeden de karar verebilir; ancak süre, dosyanın hazırlığına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir.

Dava açmadan önce içerik kaldırma için ihtiyati tedbir alınabilir mi?

Evet. Tedbir dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenebilir. Bu durumda tedbirin uygulanmasını istediğiniz tarihten itibaren iki hafta içinde esas davayı açmanız gerekir.

Tedbir teminatı ne kadar olur?

Teminatın miktarı mahkemenin takdirindedir ve karşı tarafın muhtemel zararına göre belirlenir. Talep resmi belge veya kesin delile dayanıyorsa mahkeme gerekçe göstererek teminat almayabilir.

Şikayet platformu tedbir kararına itiraz edebilir mi?

Evet. Dinlenmeden verilen tedbire uygulama sırasında veya tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edilebilir. Menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de itiraz hakkına sahiptir.

Tedbir kararı içeriği kalıcı olarak kaldırır mı?

Hayır. Tedbir geçicidir ve nihai karar kesinleşinceye kadar sürer. İçeriğin kalıcı olarak kaldırılması, davanın esastan kazanılmasına bağlıdır.

Kişilik hakkı davasında tedbir hangi mahkemeden istenir?

Kişilik hakkına dayalı davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür ve tedbir de bu mahkemeden istenir. Uyuşmazlık haksız rekabete dayanıyorsa görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Özet

  • İnternetteki içerik, şartlar varsa dava sürerken ihtiyati tedbirle geçici olarak kaldırılabilir (HMK m.389; TTK m.61).
  • Haklılık yaklaşık olarak ispat edilmeli, tedbirin sebebi ve türü açıkça belirtilmelidir (HMK m.390/3).
  • Talep eden kural olarak teminat gösterir; kesin delil varsa mahkeme teminat almayabilir (HMK m.392).
  • Tedbirin uygulanması bir hafta içinde istenmeli, dava öncesi tedbirde esas dava iki hafta içinde açılmalıdır (HMK m.393/1, m.397/1).
  • Karşı taraf bir hafta içinde itiraz edebilir; kanun yoluna başvuru tedbirin uygulanmasını durdurmaz (HMK m.394).
  • Gerçek tüketici eleştirisi için tedbir beklenmemelidir; mahkemeler ifade özgürlüğünü gözetir (Anayasa m.26).

Tedbir talebinin kabulü delillerin gücüne ve sürelerin doğru yönetilmesine bağlı olduğu için her içerik ayrıca değerlendirilmelidir. Dural Hukuk, haksız rekabet ve kişilik hakkı davaları ile internet içeriğine ilişkin ihtiyati tedbir talepleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk