Son güncelleme: 15 Kasım 2026
İş kazası hangi kanun kapsamında incelenmektedir sorusunun kısa cevabı şudur: İş kazası tek bir kanunla değil, üç ana kanunla incelenir. Sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi kazanın tanımını ve SGK'nın ödemelerini; iş sağlığı ve güvenliği yönünden 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverenin önleme ve bildirim yükümlülüklerini; tazminat yönünden 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 417. maddesi işverenin sorumluluğunu düzenler.
Bu üç kanunun yanında ceza sorumluluğu için Türk Ceza Kanunu (TCK), mahkeme ve arabuluculuk için 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, yargılama usulü için Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) devreye girer. 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki eski iş sağlığı ve güvenliği hükümleri ise 6331 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılmıştır. Bu yazıda her kanunun iş kazasında hangi soruyu cevapladığı, tanımlar arasındaki farklar ve kamu görevlisi, esnaf ve trafik kazası gibi özel durumlar anlatılmaktadır.
İş Kazası Hangi Kanun Kapsamında İncelenir? Kısa Tablo
Bir iş kazasında genellikle aynı anda birkaç süreç yürür: SGK başvurusu, savcılık soruşturması, idari para cezası ve tazminat davası. Her süreç farklı bir kanuna dayanır.
| Kanun | Cevapladığı soru | Temel maddeler |
| 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu | Olay iş kazası mı, SGK ne öder, SGK işverene rücu eder mi? | m.13, 16-23, 95 |
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | İşveren hangi önlemleri almalıydı, kaza nasıl bildirilir, hangi idari para cezası uygulanır? | m.3, 4, 10, 14, 19, 26 |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | İşveren tazminat öder mi, tazminat nasıl belirlenir? | m.49-56, 74, 112, 146, 417 |
| 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu | Sorumlular hakkında ceza davası açılır mı? | m.22, 73, 85, 89 |
| 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu | Hangi mahkeme bakar, arabuluculuk gerekir mi? | m.3, 4, 5, 6 |
| 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu | Dava nasıl yürür, bilirkişi ve talep artırımı nasıl olur? | m.109, 266-282 |
5510 Sayılı Kanun: Olay Sigorta Bakımından İş Kazası mı?
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi, iş kazasını sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren ve belirli hâllerde meydana gelen olay olarak tanımlar. Bu hâller şunlardır:
- İşyerinde bulunma: Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada olan olaylar.
- Yürütülen iş: İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, bağımsız çalışanda ise kendi yürüttüğü iş nedeniyle olan olaylar.
- Görevli olarak işyeri dışında bulunma: İşverene bağlı çalışanın görevle başka yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmadan geçen zamanlar.
- Süt izni: Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlar.
- Servis aracı: İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında olan olaylar.
Aynı madde, işverenin kazayı kolluğa derhâl, SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirmesini ve SGK'nın gerektiğinde soruşturma yapmasını öngörür. Ödemeler (geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri) 16-20. maddelerde, işverene ve üçüncü kişilere rücu 21. maddede, sigortasız çalıştırmanın sonucu 23. maddede düzenlenir. Bu nedenle "SGK bu olayı iş kazası sayar mı?" sorusunun cevabı 5510 sayılı Kanun'dadır.
6331 Sayılı Kanun: Önleme, Bildirim ve İdari Yaptırım

6331 sayılı Kanun, kazayı olmadan önlemeye odaklanır. İşveren; risk değerlendirmesi yapmak, eğitim vermek, kişisel koruyucu donanım sağlamak, önlemlere uyulup uyulmadığını denetlemek ve tüm iş kazalarını kayda geçirmekle yükümlüdür (m.4, m.10, m.14). Dışarıdan uzman veya kuruluş hizmeti alınması işverenin sorumluluğunu kaldırmaz (m.4/2). Çalışanların da aldıkları eğitim ve talimatlara uygun davranma yükümlülüğü vardır (m.19).
| Karşılaştırma | 5510 sayılı Kanun (m.13) | 6331 sayılı Kanun (m.3/1-g) |
| Amaç | Sigorta ödemelerinin kimlere yapılacağını belirlemek | İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin kapsamını belirlemek |
| Tanımın yapısı | Beş hâl tek tek sayılmış | İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen olay |
| Sonuç | Sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay | Ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay |
| Servis aracı kazası | Açıkça sayılmış (m.13/1-e) | Ayrıca sayılmamış |
6331 sayılı Kanun'a aykırılığın idari yaptırımları 26. maddededir. Örneğin kazayı üç iş günü içinde SGK'ya bildirmemenin cezası 2026'da 44.443 TL'den başlar ve tehlike sınıfı ile çalışan sayısına göre 133.329 TL'ye kadar çıkar. 4857 sayılı İş Kanunu'nun iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 77 ve devamı maddeleri 6331 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; bu nedenle güncel kaynaklarda bu konular için İş Kanunu değil 6331 sayılı Kanun esas alınır.
Türk Borçlar Kanunu: İşverenin Tazminat Sorumluluğu
İşçinin işverenden tazminat istemesinin dayanağı TBK'nın 417. maddesidir. Bu maddeye göre işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak ve araç-gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür; buna aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararların tazmini sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.
- İspat yükü: Sözleşmeye aykırılıkta borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zarardan sorumludur (TBK m.112). Bu kural işçinin ispat yükünü hafifletir.
- Tazminat kalemleri: Bedensel zararda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması (m.54); ölümde destekten yoksun kalma (m.53); manevi tazminat (m.56).
- Tazminatın belirlenmesi: Hâkim tazminatı kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler; işçinin kendi kusuru varsa tazminat indirilebilir (m.51, m.52).
- Ceza kararının etkisi: Hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir (m.74).
- Zamanaşımı: Sözleşmeye dayalı istemlerde kural olarak 10 yıldır (m.146).
31.07.2026'dan sonra meydana gelen olaylarda 7589 sayılı Kanun'la TBK m.55'e eklenen hükümler de uygulanır: kazancın bilinmeyen dönemine ait tazminata faiz karar tarihinden işler. İş kazasının genel tanımı ve işçinin hakları için iş kazası nedir ve hukuki haklar yazımıza, işverenin sorumluluğunun sınırları için işveren iş kazasından sorumlu mu yazımıza bakabilirsiniz.
Ceza Hukuku ve Yargılama Kanunları
- Türk Ceza Kanunu: Ölümle sonuçlanan kazada taksirle öldürme (m.85, 2-6 yıl hapis), yaralanmada taksirle yaralama (m.89/1, 25.12.2025'ten beri 4 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası) gündeme gelir. Taksirle yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi 6 aydır (m.73); bilinçli taksirle ağır sonuç doğmuşsa şikâyet aranmaz (m.89/5).
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: Tazminat ve SGK davalarına iş mahkemesi bakar (m.5). İş kazası tazminat, tespit ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk dışındadır (m.3/3). Tazminat davalarında kazanın olduğu yer ve işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (m.6/3). SGK işlemlerine karşı davadan önce Kuruma başvuru zorunludur (m.4).
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu: Belirsiz alacak davası (HMK m.107) 31.07.2026'dan itibaren kaldırılmıştır; kısmi davada talep bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m.109/4). Kusur ve hesap raporları bilirkişi hükümlerine göre alınır.
Özel Durumlar: Kamu Görevlisi, Esnaf ve Trafik Kazası
- Memur (4/1-c sigortalısı): 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğünden sonra ilk defa memur olanlarda, görev sırasında veya idarece sağlanan taşıtla işe gidiş-gelişte olan kazalar için 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesindeki vazife malûllüğü hükümleri uygulanır; idare olayı SGK'ya en geç 15 iş günü içinde bildirir. İdareye karşı tazminat istemi kural olarak idari yargıda değerlendirilir. Kamuda işçi statüsünde çalışanlar ise 4/1-a sigortalısıdır ve yukarıdaki genel kurallara tabidir.
- Esnaf ve bağımsız çalışan (4/1-b): Kendi yürüttüğü iş nedeniyle olan kaza da iş kazasıdır (5510 m.13/1-b). Bildirimi sigortalı kendisi yapar; ödenek, prim borcu bulunmaması şartıyla yalnız yatarak tedavi ve bunun gereği olan istirahat süresinde ödenir (5510 m.18).
- Trafik kazası olan iş kazası: Servis aracında veya görevli sürücü olarak yaşanan kaza hem 5510 sayılı Kanun'a göre iş kazasıdır hem de 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na (KTK) göre işletenin sorumluluğunu (m.85) ve zorunlu trafik sigortasını (m.91) gündeme getirir. Kaza üçüncü kişinin kusuruyla olmuşsa SGK, ödemelerinin ve ilk peşin sermaye değerinin yarısını ona rücu eder (5510 m.21).
Sık Sorulan Sorular
İş kazası hangi kanun kapsamında incelenmektedir, tek bir kanun mu var?
Tek bir kanun yoktur. Sigorta yönü 5510 sayılı Kanun'la, önleme ve idari yaptırım yönü 6331 sayılı Kanun'la, tazminat yönü Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesiyle incelenir. Ceza ve yargılama için ayrıca TCK, 7036 sayılı Kanun ve HMK uygulanır.
İş Kanunu'nda iş kazasına ilişkin hüküm var mı?
4857 sayılı İş Kanunu'nun iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 77 ve devamı maddeleri 6331 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. İş Kanunu bugün daha çok iş ilişkisi ve fesih gibi konularda önem taşır.
5510 ve 6331'deki iş kazası tanımları aynı mı?
Aynı değildir. 5510 sayılı Kanun sigorta ödemeleri için beş hâli tek tek sayar; 6331 sayılı Kanun ise işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen olayı esas alan daha genel bir tanım kullanır. SGK ödemeleri bakımından belirleyici olan 5510 sayılı Kanun'daki tanımdır.
İşveren tazminatı hangi kanuna göre öder?
İşverenin tazminat sorumluluğu Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesine dayanır ve sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir. Tazminatın kapsamı ve belirlenmesinde TBK'nın 51-56. maddeleri uygulanır.
İş kazası davasına hangi mahkeme bakar?
İş kazası tazminat davalarına ve SGK'ya karşı açılan davalara iş mahkemesi, iş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Bu davalar zorunlu arabuluculuğa tabi değildir (7036 m.3/3).
Memurun geçirdiği kaza iş kazası sayılır mı?
Memurlar (4/1-c) için 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi yerine 47. maddedeki vazife malûllüğü hükümleri uygulanır. Kamuda işçi olarak çalışanlar ise 4/1-a sigortalısı olduğundan iş kazası hükümlerine tabidir.
Özet
- Sigorta yönünden iş kazasının tanımı ve SGK ödemeleri 5510 sayılı Kanun'dadır (5510 m.13, 16-23).
- Önleme, kayıt, bildirim ve idari para cezaları 6331 sayılı Kanun'dadır (6331 m.4, 10, 14, 26).
- İşverenin tazminat sorumluluğu sözleşmeye aykırılık esasına dayanır (TBK m.417, m.112).
- Ceza sorumluluğu taksirle öldürme ve taksirle yaralama hükümleriyle incelenir (TCK m.85, m.89).
- İş kazası davaları iş mahkemesinde görülür ve zorunlu arabuluculuğa tabi değildir (7036 m.3/3, m.5).
- İş Kanunu'ndaki eski İSG hükümleri kaldırılmıştır; memurlar için vazife malûllüğü uygulanır (6331 m.37, 5510 m.47).
Bir iş kazasında hangi kanunun hangi soruyu çözeceği, çalışanın statüsüne ve olayın oluş biçimine göre değiştiğinden somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Dural Hukuk, iş kazası tazminatı, SGK uyuşmazlıkları ve iş kazasına bağlı ceza süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk
İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar
İlgili yazılar
- İş Yerinde Kavga İş Kazası mı? Darp ve Saldırıda SGK ve Tazminat
- Yemek Molasında Kaza İş Kazası mı? Tuvalette ve Dinlenirken Yaşanan Kazalar
- Uzaktan Çalışırken Kaza İş Kazası mı? Evde Yaşanan Kazada SGK ve İşverenin Sorumluluğu
- Sigortasız İş Kazası Geçirdim: SGK Öder mi, Haklarım Neler?
- İş Kazası Kusur Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? Bilirkişi Raporunda Süre ve Gerekçeler

