İstisnai yolla Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 12. maddesinde düzenlenen ve yabancı uyruklu kişilerin kanunda yazılı mutat ikamet süresini beklemeden Türk vatandaşı sıfatını kazanmalarına imkan tanıyan müstesna bir hukuki yoldur. Türkiye Cumhuriyeti, mevzuatta tarif edilen şartları taşıyan yabancılara, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemeleri kaydıyla doğrudan vatandaşlık hakkı tanır. Normal vatandaşlık başvurularında aranan kesintisiz beş yıl Türkiye'de ikamet etme zorunluluğu, bu usulde aranmaz. Cumhurbaşkanı kararı doğrultusunda neticelenen bu başvuru türü, hem yatırımcılar hem de Türkiye'ye üstün hizmet vadeden şahıslar açısından büyük kolaylık arz eder.
5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Madde 12 Hükmünün Yasal Çerçevesi
Türk vatandaşlığının kazanılması yolları arasında yer edinen istisnai vatandaşlık, kanun koyucu tarafından belirli yabancı zümrelerine tanınmış bir imtiyazdır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Madde 12, hangi yabancıların bu haktan istifade edebileceğini açık kurallarla sınırlar. Bahse konu kanun maddesi uyarınca, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından sakınca barındırmayan şu kişiler istisnai yoldan vatandaşlığa kabul edilebilir:
- Türkiye'ye sanayi tesisleri getiren yahut bilimsel, teknolojik, iktisadi, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal sahalarda üstün hizmet veren kişiler.
- Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte takdir edilen tutar ve usullerde yatırım icra eden yabancılar.
- Vatandaşlığa kabulü zaruri görülen şahıslar.
- Göçmen statüsünde kabul edilen kişiler.
Mevzuat metninde düzenlendiği üzere, idarenin vatandaşlık kararlarındaki takdir yetkisi saklıdır. Başvuran kişinin tüm şartları eksiksiz karşılaması dahi idari makamları mutlak surette vatandaşlık vermeye zorlamaz. Bu sebeple mevzuat hükümlerinin titizlikle tatbik edilmesi ve başvuru dosyasının noksansız hazırlanması icap eder. Hak kaybı yaşamamak adına mevzuatın aradığı mali ve hukuki kriterler titizlikle tahlil edilmelidir.
İstisnai Yolla Türk Vatandaşlığı Şartları Nelerdir?
Yabancıların bu imkandan yararlanabilmesi için mevzuatta belirlenen nitelikleri eksiksiz taşımaları şarttır. İstisnai Türk vatandaşlığı başvuru şartları, idari incelemenin omurgasını teşkil eder. Başlıca şartlar şu şekilde sıralanır:
- 5901 sayılı Kanunun 12. maddesinde ve bağlı yönetmelikte belirlenen yatırım yahut hizmet kıstaslarından en az birini karşılamak.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca düzenlenmiş kısa dönem ikamet tezkeresini elinde bulundurmak.
- Milli istihbarat ve emniyet birimlerince yürütülen tahkikatta milli güvenlik ile kamu düzenine aykırı bir fiili saptanmamak.
- İbraz edilen yabancı menşeli resmi belgelerin usulüne uygun şekilde tasdik ettirilmesini temin etmek.
Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı Başvurusu Ve Parasal Eşikler
Yabancı yatırımcılar açısından istisnai yolla Türk vatandaşlığı, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 20. maddesinde yer alan mali eşiklerin karşılanmasıyla gerçekleşir. Yetkili bakanlıkların ve denetleyici kamu kurumlarının tespit tutanağı tanzim etmesiyle başvuru zemini teşekkül eder. Yatırım türlerine göre belirlenen mali tutarlar şu şekildedir:
Gayrimenkul satın alımı ile vatandaşlık hakkı kazanma
Yabancıların en sık müracaat ettiği yöntem, tapu tescili kanalıyla vatandaşlık başvurusudur. Bu doğrultuda en az 400.000 Amerikan Doları yahut karşılığı döviz tutarındaki gayrimenkulün tapu kayıtlarına üç sene boyunca satılamaz taahhüdü işlenir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı nezdindeki yetkili birimler, bağımsız gayrimenkul değerleme raporu ile resmi satış bedelini denetleyerek uygunluk belgesi tanzim eder.
Döviz Alım Belgesi (DAB) temin edilmesi ve bankalar arası para transfer dekontlarının dosyaya konulması zorunludur. Noter kanalıyla akdedilen taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri de nakden ödenen asgari meblağı karşılaması şartıyla geçerlilik taşır.
Taşınmazın hukuki durumu, imar kayıtları, tapu takyidatları ve ekspertiz kıymeti hususunda hata yapılması dosyanın reddine sebebiyet verebilir. Gayrimenkul iktisabı ve vatandaşlık dosyasının ikmali hususunda daha detaylı bilgi almak adına uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.
Banka mevduatı ve sabit sermaye yatırımı şartları
Taşınmaz alımı yerine nakdi varlıklarla ilerlemeyi tercih eden yabancılar, Türkiye'de faaliyet yürüten bankalara en az 500.000 Amerikan Doları veya muadili döviz yatırabilir. Bahse konu mevduatın üç yıl müddetle hesapta bloke tutulacağı taahhüt edilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), bloke konulan tutarı inceler ve uygunluk belgesi düzenler.
Aynı mali sınır sabit sermaye yatırımlarında da geçerlidir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı onayıyla en az 500.000 Amerikan Doları karşılığı sabit sermaye yatırımı icra eden tüzel veya gerçek kişi yatırımcılar bu haktan yararlanır. Fabrika tesisi, makine donanımı ve üretim araçları alımları bu harcama kalemleri arasında yer bulur.
Devlet borçlanma araçları ve yatırım fonu payı alımı
Mali portföy araçlarını tercih eden yabancılar için Hazine ve Maliye Bakanlığı denetiminde en az 500.000 Amerikan Doları tutarında devlet iç borçlanma senetlerini üç yıl vadesiyle elde tutmak yeterli sayılır.
Buna ilaveten Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) kontrolündeki gayrimenkul yatırım fonu katılma payı yahut girişim sermayesi yatırım fonu katılma payından en az 500.000 Amerikan Doları tutarında iktisapta bulunup bunu üç yıl elden çıkarmayan yabancılar da vatandaşlığa müracaat edebilir. Bireysel Emeklilik Sistemine (BES) en az 500.000 Amerikan Doları katkı payı yatırarak üç yıl sistemde kalan şahıslar da aynı hukuki haktan istifade eder.
En az 50 kişilik istihdam meydana getiren işverenler
Türkiye iktisadi yapısına doğrudan canlılık kazandıran yabancı müteşebbisler için istihdam şartı düzenlenmiştir. En az 50 Türkiye Cumhuriyeti vatandaşını sigortalı olarak istihdam eden işverenler, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmi tespiti akabinde istisnai yoldan vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Şirketin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları ve prim ödemeleri yetkili müfettişlerce incelenir.
Bilimsel sosyal ve kültürel sahalarda üstün hizmet verenler
Maddi yatırımların haricinde, Türkiye'ye bilim, kültür, sanat, teknoloji veya spor dallarında yüksek katkılar kazandıran şahıslar da 12. madde çerçevesinde vatandaşlığa alınabilir. Yetkili bakanlıkların gerekçeli teklifi üzerine dosya tanzim edilir. Ülkenin uluslararası alandaki tanıtımına yahut akademik ve teknolojik ilerlemesine hizmet eden şahıslara ikamet süresi aranmaksızın vatandaşlık yolu açılır.
Kısa Dönem İkamet İzni Ve Uygunluk Belgesi Alma Zorunluluğu
Yatırımın yapılması doğrudan vatandaşlık neticesi meydana getirmez. Yatırımın ardından ilk zorunlu safha, yetkili idareden uygunluk belgesi temin edilmesidir. Uygunluk belgesini alan yabancı, 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca yatırımcılara mahsus kısa dönem ikamet tezkeresine müracaat eder.
Bu ikamet izni, mutat ikamet izinlerinden ayrı usullere tabidir. Yatırımcı bu izin sayesinde parmak izi verme, dosya teslimi ve kimlik kartı işlemlerini hızlandırılmış bir prosedürle tamamlar. İkamet tezkeresi düzenlenmeden vatandaşlık başvuru dosyasının kabul edilmesi mevzuat kuralları mucibince mümkün değildir.
Başvuru Dosyasında Bulunması Zorunlu Evrak Listesi
Başvurunun sıhhati ve bürokratik işlemlerin aksamaması adına evrakın noksansız hazırlanması zaruridir. Yabancı ülkelerden getirilen resmi evrakın Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı kararları uyarınca apostil şerhi taşıması yahut konsolosluk tasdikinden geçirilmesi mecburiyet arz eder.
Müracaat dosyasında bulunması aranan başlıca evrak şunlardır:
- Islak imzalı müracaat form dilekçesi (VAT-4 formu).
- Pasaportun noter tasdikli Türkçe tercümesi.
- Doğum tescil belgesi (apostil tasdikli ve yeminli tercüman onaylı).
- Medeni hal durumunu tevsik eden evlilik cüzdanı, boşanma ilamı yahut bekarlık belgesi.
- Aile kütük kayıt belgesi.
- Dört adet biyometrik vesikalık fotoğraf.
- Yatırımcı adına düzenlenmiş kısa dönem ikamet tezkeresi.
- Yetkili kamu idaresince tanzim edilmiş uygunluk belgesi.
- Harç ve değerli kağıt bedellerinin ödendiğini belgeleyen banka makbuzları.
Tercüme işlemlerinin yeminli tercümanlarca icra edilmesi ve Türkiye'deki noterlerce tasdik edilmesi şarttır. Tercüme metinlerindeki isim, soyisim ve doğum tarihi tutarsızlıkları tahkikatın uzamasına sebebiyet verir.
Milli Güvenlik Ve Kamu Düzeni Tahkikatı Nasıl Yürütülür?
Yatırım yahut üstün hizmet şartlarını tamamlayan yabancılar hakkında en kritik filtre güvenlik incelemesidir. 5901 sayılı Kanunun 12. maddesi, milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamayı kati bir koşul sayar.
Dosya, İçişleri Bakanlığı kanalıyla Emniyet teşkilatına ve Milli İstihbarat Teşkilatına yönlendirilir. Güvenlik birimleri şahsın adli sicil kayıtlarını, uluslararası bültenlerini, yasa dışı yapılarla irtibatını ve mali suç şüphelerini ayrıntılı biçimde inceler. Kişinin kamu düzenini ihlal edebilecek bir eylemi saptanırsa, gerçekleştirdiği yatırım miktarına bakılmaksızın vatandaşlık talebi geri çevrilir.
Eş Ve Çocukların Vatandaşlık Durumu Nasıl Belirlenir?
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığına müracaat eden yabancının hakları, ailesine de teşmil edilir. Başvuran kişinin resmi nikahlı eşi ile müracaat tarihinde 18 yaşını doldurmamış çocukları da aynı dosya bünyesinde Türk vatandaşlığı kazanabilir.
18 yaşından büyük çocuklar ile başvuran şahsın anne ve babası bu dosyaya dahil edilemez. Reşit çocukların kendi adlarına müstakil yatırım yapmaları yahut diğer kanuni yollara müracaat etmeleri mecburidir. Eş ve çocukların başvuruya eklenebilmesi adına evlilik cüzdanı ile çocukların velayet durumunu açıkça kanıtlayan tasdikli mahkeme kararlarının ibrazı şarttır.
İdarenin Takdir Yetkisi Ve İptal Davası Aşaması
İstisnai vatandaşlık işlemlerinde nihai karar makamı Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanıdır. Kanundaki koşulların tamamını yerine getirmek, yabancıya kendiliğinden vatandaşlık sıfatını elde etme hakkı tanımaz. İdare, egemenlik yetkisine istinaden vatandaşlık talebini onaylama yahut reddetme hususunda geniş bir takdir alanını elinde tutar.
Lakin idarenin takdir yetkisi mutlak ve keyfi değildir. İdari işlemler hukukun evrensel prensiplerine, kamu yararına ve mevzuat amaçlarına uygunluk taşımak mecburiyetindedir. Başvurusu gerekçesiz biçimde reddedilen yabancı şahıs, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde yetkili Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açma hakkına haizdir. Mahkeme, idarenin tesis ettiği idari işlemin hukuka uygunluğunu denetler.
İstisnai Vatandaşlık Başvurularında Uzman Avukat Desteğinin Yeri
Vatandaşlık iktisabı prosedürleri, çok sayıda kanun ve yönetmeliğin eşgüdüm halinde uygulanmasını icap ettirir. Gayrimenkul alımlarında tapu şerhlerinin doğru düşülmemesi, döviz transferlerindeki kod hataları yahut yabancı resmi evrakın tasdikindeki noksanlıklar başvuruların reddedilmesine veya senelerce askıda kalmasına yol açar.
Maddi kayıpların önüne geçmek, bürokratik basamakları süratle tamamlamak ve hak kaybı yaşamamak maksadıyla uzman bir avukat nezaretinde hareket edilmesi tavsiye edilir. Hukuki prosedürün her aşamasında haklarınızı koruma altına almak ve müracaatınızı güvenle neticelendirmek adına daha detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.