Adınızı bir arama motoruna yazdığınızda, yıllar önce yaşanmış ve artık güncelliğini yitirmiş bir olayın ilk sırada çıkması, kişinin bugünkü itibarını ve sosyal hayatını doğrudan etkileyebilir. Hukuk bu duruma kayıtsız değildir. "Unutulma hakkı" olarak adlandırılan kavram, tam olarak bu noktada devreye girer ve bireye, kendisiyle ilgili eski bilgilerin arama sonuçlarından çıkarılmasını talep etme imkânı tanır. Bu yazıda, kavramın ne anlama geldiğini, hangi hukuki temellere dayandığını ve bir bireyin bu hakkı pratikte nasıl kullanabileceğini adım adım ele alacağız.
Unutulma hakkı nedir?
Unutulma hakkı, en yalın tanımıyla, üstün bir kamu yararı bulunmadığı sürece kişinin geçmişte yaşadığı olumsuz olayların dijital ortamda sürekli olarak erişilebilir kalmasını engelleme ve bunların unutulmasını isteme hakkıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihadında bu hak; dijital hafızada yer alan, geçmişte yaşanılan olumsuz olayların bir süre sonra unutulmasını, başkalarının bilmesini istemediği kişisel verilerin silinmesini ve yayılmasının önlenmesini isteme hakkı olarak ifade edilmiştir.
Burada altı çizilmesi gereken kritik nokta şudur: Unutulma hakkı, bilginin "yanlış" olmasını gerektirmez. Bilgi geçmişte doğru olsa, hatta hukuka uygun şekilde yayımlanmış olsa bile, aradan geçen zamanla birlikte güncelliğini yitirmiş ve kişi üzerinde orantısız bir yük oluşturuyorsa bu hak gündeme gelebilir. Yani mesele, bilginin doğruluğu değil, zamanın geçmesiyle birlikte o bilgiyi sürekli görünür kılmanın artık haklı bir gerekçesinin kalıp kalmadığıdır.
İndeksten çıkarma ile içeriğin silinmesi aynı şey değildir
Bireylerin en sık karıştırdığı konu budur, bu yüzden baştan netleştirmek gerekir. Bir arama motoruna yapılan başvuru, kaynak internet sitesindeki içeriği ortadan kaldırmaz. Arama motoru yalnızca kendi sonuç listesindeki bağlantıyı kaldırır; yani adınızla yapılan aramada o haberin veya sayfanın çıkmasını engeller. Buna teknik olarak "indeksten çıkarma" (de-indexing) denir.
İçeriğin kendisi, kaynak sitede yayında kalmaya devam eder. Bir örnekle açıklayalım: Bir gazetenin internet sitesinde sizinle ilgili eski bir haber bulunuyorsa ve siz Google'a başvurup bunun indeksten çıkarılmasını sağlarsanız, adınızı arattığınızda bu haber artık listede görünmez. Ancak gazetenin sitesine doğrudan girip arşivde arama yapan biri için haber hâlâ oradadır. Çıkarılan ders: Arama motoruna başvuru bilgiyi "görünmez" kılar ama "yok" etmez; içeriğin tamamen kaldırılması için kaynak siteye ya da yargı yoluna ayrıca başvurmak gerekir.
Hukuki dayanak: Hakkın temelini hangi kurallar oluşturur?
Unutulma hakkı Türk hukukunda tek bir maddeyle değil, birbirini tamamlayan birkaç temel kaynakla korunur. Bu kaynakları bilmek, başvurunuzu hangi zemine oturtacağınızı anlamanız açısından önemlidir:
- Anayasa madde 20: Herkesin kişisel verilerinin korunmasını isteme hakkına sahip olduğunu düzenler. Bu madde, kişiye kendisiyle ilgili verilerin düzeltilmesini veya silinmesini talep etme yetkisini açıkça tanır ve unutulma hakkının anayasal çatısını oluşturur.
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK): Özellikle 4, 7 ve 11. maddeleri, kişisel verilerin işlenme ilkelerini, silinmesi/yok edilmesi yükümlülüğünü ve ilgili kişinin haklarını belirler. Arama motorları, kişisel verileri işleyen birer "veri sorumlusu" kabul edilir.
- Türk Medeni Kanunu (TMK) madde 24-25: Kişilik haklarının korunmasına ilişkin genel hükümlerdir ve itibarın zedelenmesi durumunda dava açma imkânı tanır.
- 5651 sayılı İnternet Kanunu: İnternet ortamındaki içeriklerin çıkarılması ve erişimin engellenmesi yollarını düzenler.
Yargı kararlarının hakkı şekillendirmedeki rolü
Unutulma hakkı, Türkiye'de yasal bir tanımdan çok yargı içtihatlarıyla şekillenmiş bir kavramdır. Önce Yargıtay, ardından Anayasa Mahkemesi bu hakkı tanıyan kararlar vermiş ve sınırlarını çizmiştir.
Anayasa Mahkemesi, yerleşik bireysel başvuru kararlarında unutulma hakkını, kişilerin manevi varlıklarını geliştirmelerine fırsat tanıma açısından devletin pozitif yükümlülüğünün bir sonucu olarak değerlendirmiştir. Yani devlet, yalnızca bu hakkı ihlal etmemekle kalmaz; bireyin geçmişinden sıyrılıp geleceğini şekillendirebilmesi için gerekli korumayı sağlamakla da yükümlüdür. Yargıtay ise bu hakkın sınırını "üstün kamu yararı" ölçütüyle çizmiş, kamunun bilgilenme menfaatinin baskın olduğu hâllerde talebin reddedilebileceğini ortaya koymuştur.
KVKK'nın belirlediği değerlendirme kriterleri
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 23 Haziran 2020 tarihli ve 2020/481 sayılı kararıyla, kişilerin ad ve soyadıyla arama motorlarında yapılan aramalarda çıkan sonuçların indeksten çıkarılmasına yönelik taleplerin değerlendirilmesinde kullanılacak ilkeleri belirlemiştir. Kurul ayrıca "Unutulma Hakkının Arama Motorları Özelinde Değerlendirilmesine İlişkin" bir rehber de yayımlamıştır.
Her talep otomatik olarak kabul edilmez; başvuru, kişinin menfaati ile kamunun bilgilenme menfaati arasında bir denge gözetilerek değerlendirilir. Kurulun dikkate aldığı kriterler arasında şunlar yer alır:
- İlgili kişinin kamusal yaşamda önemli bir rol oynayıp oynamadığı (örneğin siyasetçi, üst düzey kamu görevlisi gibi)
- Arama sonucunun öznesinin bir çocuk olup olmadığı
- Bilginin içeriğinin doğru olup olmadığı
- Bilginin kişinin çalışma hayatıyla ilgili olup olmadığı
- Bilginin hakaret, onur kırıcı veya iftira niteliği taşıyıp taşımadığı
- Bilginin özel nitelikli (hassas) kişisel veri niteliğinde olup olmadığı (sağlık, din, ceza mahkûmiyeti gibi)
- Bilginin güncel olup olmadığı
- Bilginin kişi hakkında önyargıya sebep olup olmadığı
- Bilginin kişi açısından bir risk doğurup doğurmadığı
- Bilginin bizzat kişinin kendisi tarafından yayımlanıp yayımlanmadığı
- Bilginin gazetecilik faaliyeti kapsamında işlenip işlenmediği
- Verinin yayımlanmasında yasal bir zorunluluk bulunup bulunmadığı
- Bilginin bir suça ilişkin olup olmadığı
Çıkarılan ders: Kamuya mal olmuş bir kişinin görevini ilgilendiren bilgiler için unutulma hakkı genellikle daha dar yorumlanırken, sıradan bir bireyin özel hayatına ilişkin eski ve güncelliğini yitirmiş bilgiler için hak çok daha güçlü korunur.
Adım 1: Doğrudan arama motoruna başvuru
Unutulma hakkını kullanmanın ilk ve en pratik yolu, doğrudan ilgili arama motoruna başvurmaktır. Google gibi büyük arama motorları, bu amaçla çevrimiçi başvuru formları sunar. Başvuruda şu unsurları net biçimde belirtmeniz beklenir:
- Kaldırılmasını istediğiniz her bir sonucun tam internet adresi (URL)
- Bu URL'lerin adınızla yapılan aramada çıktığı
- İçeriğin size nasıl bir zarar verdiği veya neden artık görünür olmaması gerektiği (güncelliğini yitirmesi, özel hayatı ihlal etmesi gibi)
- Kimliğinizi doğrulayan bilgiler
Arama motoru, başvurunuzu yukarıda sayılan kriterler ışığında değerlendirir ve talebi kabul edebilir, reddedebilir veya yalnızca belirli ülkelerdeki aramalar için uygulayabilir.
Adım 2: Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet
Arama motoru talebinizi reddederse veya yanıt vermezse süreç burada bitmez. KVKK mevzuatına göre veri sorumlusu, başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre içinde olumlu bir yanıt alamazsanız Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunabilirsiniz.
Kurula şikâyet için de bir süre öngörülmüştür: Cevabı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula başvurmanız gerekir. Kurul, başvurunuzu değerlendirir ve haklı bulması hâlinde arama motoruna sonuçların indeksten çıkarılması yönünde talimat verebilir. Çıkarılan ders: Sürelere dikkat edin; arama motorunun yanıtını öğrendikten sonra Kurula başvuru için tanınan otuz günlük süreyi kaçırmak, idari yolun kapanmasına yol açabilir.
Adım 3: Yargı yolu ve Sulh Ceza Hâkimliği
İdari yolların yanı sıra, kişilik haklarının ihlal edildiği durumlarda doğrudan yargıya da başvurulabilir. 5651 sayılı Kanun kapsamında, kişilik hakları internet ortamındaki bir yayın nedeniyle ihlal edilen kişiler, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talebiyle Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurabilir.
Bu yolda hâkimlik, ihlalin gerçekleştiği içeriğin URL'si özelinde karar verir; yani genellikle bir sitenin tamamına değil, yalnızca ihlal oluşturan belirli içeriğe yönelik bir engelleme uygulanır. Bu yaklaşım, unutulma hakkı ile ifade ve basın özgürlüğü arasındaki dengeyi korumayı amaçlar. Hâkimliğin verdiği erişim engelleme kararının bir örneği, uygulanması için Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) gönderilir ve karar ivedilikle yerine getirilir.
Somut bir örnek üzerinden süreç
Konuyu somutlaştıralım. Diyelim ki bir kişi, on yıl önce küçük bir ticari uyuşmazlık nedeniyle yerel bir haber sitesinde adıyla yer almış olsun. Aradan geçen yıllarda uyuşmazlık çözülmüş, kişi mesleki hayatında ilerlemiş; ancak adı her arandığında o eski haber ilk sırada çıkmaya devam ediyor ve yeni iş ilişkilerini olumsuz etkiliyor.
Bu kişi önce arama motorunun unutulma hakkı formunu doldurarak ilgili URL'nin indeksten çıkarılmasını talep eder. Talebinde, bilginin güncelliğini yitirdiğini, kamusal bir görev taşımadığını ve mesleki itibarına zarar verdiğini açıklar. Arama motoru talebi reddederse, otuz günlük süreyi takip ederek Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunur. İçeriğin kaynak siteden tamamen kaldırılmasını da istiyorsa, ayrıca Sulh Ceza Hâkimliği'ne erişim engelleme talebiyle başvurabilir. Bu örnekte kişi kamuya mal olmuş biri olmadığı ve bilgi güncelliğini yitirdiği için, kriterler büyük olasılıkla onun lehine değerlendirilecektir.
Hakkın sınırı: Kamunun bilgilenme menfaati
Unutulma hakkı mutlak değildir. Karşısında her zaman kamunun haber alma ve bilgilenme menfaati ile ifade ve basın özgürlüğü durur. Özellikle kamusal görev yürüten kişilerin bu görevleriyle ilgili bilgiler, güncel kamusal tartışmaya konu olan olaylar veya tarihsel/bilimsel değer taşıyan kayıtlar bakımından unutulma hakkı talepleri çoğunlukla reddedilir.
Bu nedenle her başvuru, somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilir. Talebin kabul edilip edilmeyeceği; bilginin niteliğine, kişinin toplumsal konumuna ve aradan geçen süreye bağlı olarak değişir. Bu yarışan menfaatler dengesi, sürecin en hassas ve hukuki yorum gerektiren noktasıdır.
Özet: temel noktalar
- Unutulma hakkı, üstün kamu yararı yoksa kişinin geçmişine ilişkin eski ve güncelliğini yitirmiş bilgilerin arama sonuçlarından çıkarılmasını isteme hakkıdır.
- Hakkın temeli Anayasa madde 20, 6698 sayılı KVKK (md. 4, 7, 11) ve kişilik haklarını koruyan TMK hükümleridir.
- Arama motoruna başvuru, içeriği silmez; yalnızca arama sonucundaki bağlantıyı kaldırır (indeksten çıkarma).
- KVKK, talepleri değerlendirirken kişinin kamusal rolü, bilginin güncelliği, doğruluğu ve özel nitelik taşıyıp taşımadığı gibi çok sayıda kriteri birlikte gözetir.
- Süreç önce arama motoruna başvuruyla başlar; veri sorumlusu otuz gün içinde yanıt vermek zorundadır.
- Olumsuz yanıt hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet ve gerektiğinde Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvuru yolları açıktır.
- Hak mutlak değildir; kamunun bilgilenme menfaatiyle her olayda ayrı ayrı dengelenir.
Sık sorulan sorular
Google'dan içerik kaldırınca haber sitesinden de silinir mi? Hayır. Arama motoruna yapılan başvuru yalnızca arama sonucundaki bağlantıyı kaldırır; içerik kaynak sitede yayında kalmaya devam eder. İçeriğin tamamen kaldırılması için kaynak siteye veya Sulh Ceza Hâkimliği'ne ayrıca başvurmak gerekir.
Bilgi doğruysa yine de kaldırılmasını isteyebilir miyim? Evet. Unutulma hakkı bilginin yanlış olmasını gerektirmez. Bilgi geçmişte doğru olsa bile, güncelliğini yitirmiş ve kişi üzerinde orantısız bir yük oluşturuyorsa indeksten çıkarılması talep edilebilir.
Başvurduktan ne kadar süre sonra yanıt alırım? Veri sorumlusu, yani arama motoru, başvurunuzu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre içinde olumlu yanıt alamazsanız Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yoluna gidebilirsiniz.
Her unutulma hakkı talebi kabul edilir mi? Hayır. Her talep, kişinin menfaati ile kamunun bilgilenme menfaati arasında denge gözetilerek değerlendirilir. Özellikle kamusal görev taşıyan kişilerin görevleriyle ilgili bilgiler bakımından talepler çoğunlukla reddedilir.
Çocuklarla ilgili sonuçlar için durum farklı mı? Evet. Arama sonucunun öznesinin bir çocuk olması, KVKK'nın değerlendirmede özel olarak dikkate aldığı kriterlerden biridir ve genellikle korumayı güçlendiren bir unsurdur.
Avukat olmadan kendim başvuru yapabilir miyim? Arama motorunun çevrimiçi formunu doldurmak için zorunlu bir avukat şartı yoktur. Ancak Kurula şikâyet ve özellikle yargı yoluna başvuru, hukuki sürelerin ve kriterlerin doğru yönetilmesini gerektirdiğinden, bir avukattan destek almanız sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından faydalı olur.
Reddedilen başvurum için tekrar başvurabilir miyim? Koşullar zaman içinde değişebilir; örneğin bilginin güncelliğini büsbütün yitirmesiyle yeni bir başvuru farklı sonuç verebilir. Ayrıca arama motorunun reddi üzerine idari ve yargısal yollar açıktır.
Unutulma hakkı başvurusunda kriterlerin doğru değerlendirilmesi, sürelerin kaçırılmaması ve gerektiğinde doğru yargı yoluna gidilmesi sonucu doğrudan etkiler. Adınızla ilgili arama sonuçlarının kaldırılması konusunda hukuki destek almak isterseniz, Dural Hukuk Bürosu'na 0535 260 74 54 numarasından danışabilirsiniz.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir; haklarınızın korunması için bir avukata danışmanız önerilir.