İşitme Kaybı Meslek Hastalığı Sayılır mı? Gürültüye Bağlı İşitme Kaybında Şartlar ve Tazminat

İşitme Kaybı Meslek Hastalığı Sayılır mı? Gürültüye Bağlı İşitme Kaybında Şartlar ve Tazminat

İşitme Kaybı Meslek Hastalığı Sayılır mı? Gürültüye Bağlı İşitme Kaybında Şartlar ve Tazminat

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

İşitme kaybı meslek hastalığı sayılır mı sorusunun kısa cevabı şudur: Gürültülü bir işte çalışmaya bağlı olarak ortaya çıkan işitme kaybı, Meslek Hastalıkları Listesi'nde açıkça yer alan bir meslek hastalığıdır. Listeye göre kural olarak gürültülü işte en az iki yıl ya da gürültü şiddeti sürekli 85 desibelin üstünde olan işlerde en az 30 gün çalışılmış olması, hastalığın işten ayrıldıktan sonra en geç 6 ay içinde ortaya çıkması ve odyogramla (işitme testi grafiği) kesin tanı konulması gerekir.

Metal işleme, döküm, tekstil, taş kesme ve iş makinesi kullanımı gibi işlerde gürültüye bağlı işitme kaybı sık görülür. Bu kayıp yavaş ilerler, çoğu zaman geri dönmez ve yaşa bağlı işitme kaybıyla karışabilir; bu nedenle erken tespit ve doğru belgeleme önemlidir. Bu yazıda gürültüye bağlı işitme kaybının meslek hastalığı sayılma şartları, işverenin yükümlülükleri, SGK tespit süreci ve işverenden istenebilecek tazminat anlatılmaktadır.

İşitme Kaybı Meslek Hastalığı Olarak Nasıl Tanımlanır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. maddesine göre meslek hastalığı, sigortalının yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık ya da engellilik hâlidir. Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki Meslek Hastalıkları Listesi'nde (Ek-2) gösterilir.

Listede "gürültü sonucu işitme kaybı", fizik etkenlerle oluşan meslek hastalıkları grubunda yer alır. Liste bu hastalığı, iç kulaktaki duyu hücrelerinin zarar görmesine bağlı, çoğu kez iki taraflı ve geri dönüşsüz, gürültüye maruziyet sona erdikten sonra ilerlemeyen bir işitme kaybı olarak tarif eder. Listeye göre uzun süreli maruziyette iki dönem vardır:

  • İşitme yorgunluğu: Geçici bir işitme azlığıdır; gürültüden uzaklaşınca düzelir.
  • Kalıcı dönem: İşitme kaybı geri dönüşsüz hâle gelir. Odyogramda önce 4000 Hz civarında tipik bir düşüş görülür, ardından kayıp konuşmanın anlaşıldığı 500-2000 Hz aralığına yayılır.

Listeye Göre Şartlar: Çalışma Süresi, Yükümlülük Süresi ve Kesin Tanı

Meslek Hastalıkları Listesi, gürültüye bağlı işitme kaybı için hem çalışma süresi hem de tanı yöntemi bakımından özel şartlar öngörür:

Şart Listedeki düzenleme
En az çalışma süresi Gürültülü işte en az 2 yıl ya da gürültü şiddeti sürekli olarak 85 desibelin üstünde olan işlerde en az 30 gün
Yükümlülük süresi 6 ay (gürültülü işten fiilen ayrılma ile işitme kaybının ortaya çıkması arasında geçebilecek en uzun süre)
Kesin tanı İki kulak için eşik odyogramı; ses ve konuşma odyometrisi yapılmalı, fısıltı sesiyle yapılan test yeterli sayılmaz
Yaş etkisi 40 yaşından sonra her yaş için yarım desibellik düşüş fizyolojik (yaşa bağlı) kabul edilerek hesaba katılır
İşyeri koşulu İşyerinde sağlığa zarar verecek düzeyde gürültü bulunduğu saptanmalıdır
Önceki ölçümler Varsa işe giriş ve periyodik muayenelerde çekilen odyogramlardan yararlanılır
Diğer nedenler Travma, toksik maddeler, ilaçlar ve yaşa bağlı bozulma gibi başka nedenler ayıklanmalıdır

Yükümlülük süresi aşılmışsa yol tamamen kapanmaz. 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesi ve Yönetmeliğin 17. maddesine göre hastalık klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleşmiş ve etkenin işyerinden kaynaklandığı işyeri incelemesiyle tespit edilmişse, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.

Hangi İşlerde Risk Yüksektir?

Liste, işitme kaybı tehlikesinin bulunduğu başlıca işleri örnek olarak sayar. Bunlar arasında şunlar yer alır:

  • Metal işleri: Hava basınçlı çekiçlerle kaporta ve perçin işleri, sac ve metal haddeleme, kakma, zımbalama ve kumlama.
  • Taş, maden ve inşaat işleri: Taş kesme, maden cevheri kırma, değirmenler, şahmerdan, buldozer ve ekskavatörle yapılan çalışmalar.
  • Makine ve enerji işleri: Gaz türbinleri, kompresörler, motorların test edildiği ve onarıldığı atölyeler, dizel makine daireleri.
  • Tekstil ve ağaç işleri: Dokuma tezgâhları, bazı testere ve planya makineleri, motorlu testereyle ağaç kesimi.
  • Ulaşım: Havayolu yer personeli ve benzeri yüksek gürültülü ortamlarda çalışanlar.

Organize sanayi bölgelerindeki metal işleme, döküm ve yan sanayi işletmeleri bu açıdan riskli işyerleri arasındadır. Liste sınırlayıcı bir meslek sayımı değildir; belirleyici olan, işyerindeki gürültü düzeyi ve maruziyet süresidir.

İşverenin Gürültüye Karşı Yükümlülükleri

Gürültüye bağlı işitme kaybı meslek hastalığı riski taşıyan, kıvılcım saçan taşlama makinesiyle metal kesme işi

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi işverene mesleki riskleri önleme, gerekli araç ve gereçleri sağlama ve alınan önlemlere uyulup uyulmadığını izleme yükümlülüğü yükler; 10. madde ise risk değerlendirmesi ile gerekli ölçüm ve incelemelerin yapılmasını ister. Gürültüye ilişkin ayrıntılı kurallar Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik'te yer alır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının rehberinde aktarıldığı üzere 8 saatlik günlük maruziyet için değerler şöyledir:

Değer Günlük maruziyet (8 saat)
En düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A)
En yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A)
Maruziyet sınır değeri 87 dB(A)

Aynı rehbere göre maruziyet eylem değerleri hesaplanırken kulak koruyucularının etkisi dikkate alınmaz. Gürültü düzeyi 80 dB(A)'yı aşan işyerlerinde işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi, 85 dB(A)'yı aşan işlerde ise işe girişte ve iş süresince odyometrik inceleme öngörülür. Uygun kulak koruyucu sağlamak, kullanımını denetlemek ve çalışanlara eğitim vermek (6331 m.17) işverenin sorumluluğundadır. Kulak koruyucu verilmiş olması tek başına yeterli değildir; işverenin kullanımı izleyip denetlemesi de gerekir.

Tespit Süreci, Maluliyet ve SGK Hakları

Meslek hastalığının SGK'ca yetkilendirilen hastanenin sağlık kurulu raporu ve tıbbi belgeler incelenerek Kurum Sağlık Kurulunca tespiti zorunludur (5510 m.14). İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirir; yetkili sağlık hizmeti sunucusu da meslek hastalığı tanısını en geç on gün içinde bildirmekle yükümlüdür (6331 m.14). Tespit sürecinin genel işleyişi ve çalışan hakları için meslek hastalığı ve çalışan hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Meslekte kazanma gücü en az %10 azalmış bulunan sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (5510 m.19). Oranın nasıl belirlendiği için sürekli iş göremezlik geliri ve meslekte kazanma gücü kaybı yazısını inceleyebilirsiniz. Orana itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (5510 m.95). Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 09.04.2025 tarihli, 2025/1590 E., 2025/5309 K. sayılı kararına göre bu kurulun raporları SGK'yı bağlar, diğer ilgilileri bağlamaz; raporlar çeliştiğinde çelişki Adli Tıp Kurumu Adli Tıp Üst Kurulunca giderilmelidir.

İşitme Kaybında Tazminat Nasıl Belirlenir?

İşverenin gürültü ölçümü yapmaması, uygun koruyucu sağlamaması veya kullanımını denetlememesi gibi bir aykırılık varsa işçi, SGK yardımlarından ayrı olarak işverenden maddi ve manevi tazminat isteyebilir (TBK m.417). Maddi tazminat, maluliyet oranı, işverenin ve işçinin kusur oranları, işçinin geliri ve yaşı esas alınarak bilirkişi tarafından hesaplanır; Yargıtay uygulamasında hesapta TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemi kullanılır. Uygulamada SGK'nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri maddi tazminattan düşülür.

  1. Belgeleri toplayın: İşe giriş ve periyodik odyogramlar, gürültü ölçüm raporları, risk değerlendirmesi ve kulak koruyucu teslim tutanakları.
  2. Tespiti tamamlatın: Yetkili hastaneden sağlık kurulu raporu ve SGK Kurum Sağlık Kurulu kararı alınmasını sağlayın.
  3. Süreyi takip edin: Sözleşmeye dayalı tazminat istemi 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146); başlangıç tarihi uygulamada çoğunlukla hastalığın kesin tespitine bağlanır, ancak somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
  4. Davayı doğru mahkemede açın: Görevli mahkeme iş mahkemesidir; arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3). Belirsiz alacak davası 7589 sayılı Kanunla kaldırıldığından kısmi dava açılıp talep bir kez artırılabilir (HMK m.109/4).

Sık Sorulan Sorular

İşitme kaybı meslek hastalığı sayılması için kaç yıl çalışmak gerekir?

Meslek Hastalıkları Listesi'ne göre gürültülü işte en az iki yıl çalışılmış olması aranır. Gürültü şiddeti sürekli olarak 85 desibelin üstünde olan işlerde ise en az 30 günlük çalışma yeterli kabul edilir.

İşten ayrıldıktan sonra fark ettiğim işitme kaybı için başvurabilir miyim?

Başvurabilirsiniz. Listeye göre işitme kaybının gürültülü işten ayrıldıktan sonra en geç 6 ay içinde ortaya çıkması gerekir; bu süre aşılmışsa klinik bulgular ve işyeri incelemesiyle Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun onayına başvurulabilir.

Kulak koruyucu verildiği hâlde kullanmadıysam tazminat alabilir miyim?

Alabilirsiniz; ancak kulak koruyucuyu kullanmamanız sizin kusurunuz olarak değerlendirilebilir ve tazminatı azaltabilir. İşverenin de koruyucunun kullanılmasını denetleme ve eğitim verme yükümlülüğü bulunduğundan kusur dağılımı bilirkişi raporuyla belirlenir.

Yaşa bağlı işitme kaybı ile mesleki işitme kaybı nasıl ayrılır?

Liste, 40 yaşından sonra her yaş için yarım desibellik düşüşün yaşa bağlı kabul edilmesini öngörür. Ayrıca odyogramdaki tipik düşüş biçimi, işe giriş odyogramıyla karşılaştırma ve işyerindeki gürültü ölçümleri birlikte değerlendirilir.

İşitme kaybı tazminatı davası açmadan önce arabulucuya gitmek gerekir mi?

Gerekmez. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve tespit davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır.

Özet

  • Gürültüye bağlı işitme kaybı Meslek Hastalıkları Listesi'nde yer alır (5510 m.14, Yönetmelik Ek-2).
  • Kural olarak gürültülü işte en az 2 yıl ya da 85 desibelin üstünde sürekli gürültülü işte en az 30 gün çalışma aranır; yükümlülük süresi 6 aydır.
  • Kesin tanı iki kulak için eşik odyogramıyla konulur; 40 yaşından sonra her yaş için yarım desibel yaşa bağlı kabul edilir.
  • Gürültü Yönetmeliği'ne göre eylem değerleri 80 ve 85 dB(A), sınır değer 87 dB(A)'dır; işveren ölçüm, koruyucu, eğitim ve sağlık gözetiminden sorumludur (6331 m.4, m.10, m.17).
  • Maluliyet oranına itiraz Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna yapılır (5510 m.95); tazminat davası iş mahkemesinde arabuluculuk şartı olmadan açılır (7036 m.3/3).

Gürültüye bağlı işitme kaybında maruziyet süresi, ölçüm kayıtları ve yaşa bağlı kaybın ayrıştırılması her dosyada ayrıntılı inceleme gerektirir. Dural Hukuk, meslek hastalığı tespiti, SGK maluliyet itirazları ve işverene karşı tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar