Son güncelleme: 15 Kasım 2026
SGK peşin sermaye değeri tenzili, iş kazası tazminat hesabında Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) bağladığı gelirin tazminattan düşülmesidir ve "SGK'nın bağladığı gelir tazminattan düşülür mü?" sorusunun kısa cevabı şudur: Gelirin tamamı değil, yalnızca SGK'nın işverene rücu edebileceği kısmı düşülür. Uygulamada bu kısım, gelirin ilk peşin sermaye değerinin işverenin kusur oranıyla çarpılmasıyla bulunur ve kusur indiriminden sonra kalan maddi tazminattan indirilir.
Bu kural, kazazedenin aynı kayıp için hem SGK'dan hem işverenden iki kez ödeme almasını önlemek içindir; buna karşılık SGK'nın geri alamayacağı ödemeler tazminattan düşülemez. Kaçınılmazlık, üçüncü kişi kusuru veya gelirin henüz bağlanmamış olması gibi durumlar hesabı değiştirir. Bu yazıda peşin sermaye değerinin ne olduğu, neden ve nasıl düşüldüğü, örnek bir hesap, tenzilin yapılmadığı hâller, SGK'nın rücu davasıyla ilişkisi ve hesap raporunda kontrol edilecek noktalar anlatılmaktadır.
Peşin Sermaye Değeri Nedir?
İş kazası sonucu meslekte kazanma gücü en az %10 azalan sigortalıya SGK sürekli iş göremezlik geliri bağlar (5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.19). Sürekli tam iş göremezlikte gelir, aylık kazancın %70'idir; kısmi iş göremezlikte bu tutarın maluliyet oranı kadarı ödenir. Kaza ölümle sonuçlanmışsa hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır (5510 m.20).
Peşin sermaye değeri (kısaca PSD), SGK'nın bu geliri yıllar boyunca aylık olarak ödeyeceği tutarların, gelirin başladığı tarihteki toplu karşılığıdır. Başka bir deyişle gelecekte ödenecek gelirlerin bugünkü değeridir. 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi, SGK'nın işverenden geri isteyebileceği tutarı "gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri" üzerinden tanımlar. Bu değeri SGK hesaplar; tazminat davasında mahkeme tutarı Kurum'dan resmî yazıyla sorar. Tazminat kalemlerinin genel çerçevesi için iş kazası sonucu maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
| SGK ödemesi | Tazminattan düşülür mü? |
| Sürekli iş göremezlik geliri (ilk PSD) | Yalnızca rücuya tabi kısmı maddi tazminattan düşülür |
| Hak sahiplerine bağlanan ölüm geliri (ilk PSD) | Rücuya tabi kısmı destekten yoksun kalma tazminatından düşülür |
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Rücu edilebilecek kısmı geçici iş göremezlik zararından düşülür |
| SGK'nın rücu edemeyeceği kısım (işçi kusuru, kaçınılmazlık payı) | Düşülmez (TBK m.55) |
| Manevi tazminat | SGK ödemeleri manevi tazminattan düşülmez |
Neden Düşülür? Mükerrer Ödeme Yasağı ve TBK m.55
İş kazası işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu olmuşsa SGK, yaptığı ödemeleri ve bağladığı gelirin ilk PSD'sini, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak işverene ödettirir (5510 m.21/1). İşveren aynı zarar için hem kazazedeye tam tazminat, hem de SGK'ya rücu bedeli öderse aynı kaybı iki kez karşılamış olur; kazazede de aynı kayıp için iki kez para almış olur. Yargıtay bu nedenle, mükerrer ödemeyi ve haksız zenginleşmeyi önlemek için SGK gelirlerinin tazminattan düşülmesini yerleşik biçimde aramaktadır.
Öte yandan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 55. maddesine göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri, bedensel zararın belirlenmesinde gözetilemez ve zarar veya tazminattan indirilemez. Bu iki kural birlikte okunduğunda sonuç açıktır: Düşülecek tutar, SGK'nın gerçekten işverenden geri alabileceği kısımla sınırlıdır.
SGK Peşin Sermaye Değeri Tenzili Nasıl Yapılır?
Bilirkişi hesap raporlarında tenzil kural olarak şu sırayla yapılır:
- Zararın hesaplanması: Bilirkişi; gelir, maluliyet oranı, bilinen ve bilinmeyen dönemler ile TRH-2010 yaşam tablosunu kullanarak toplam maddi zararı bulur.
- Kusur indirimi: Zarardan işçinin kendi kusuru oranında indirim yapılır; kalan kısım işverenin sorumlu olduğu tutardır.
- PSD'nin Kurum'dan sorulması: Mahkeme, bağlanan gelirin ilk PSD'sini ve ödenen geçici iş göremezlik ödeneğini SGK'dan sorar.
- Rücuya tabi kısmın bulunması: PSD, işverenin kusur oranıyla çarpılır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2019/5100 E., 2020/5768 K. sayılı kararında da işverenin rücu sorumluluğu "gelirin ilk peşin sermaye değeri x işverenin kusur oranı" olarak ifade edilmiştir.
- Tenzil: Rücuya tabi kısım, kusur indiriminden sonra kalan tazminattan düşülür. Geçici iş göremezlik ödeneğinin rücu edilebilecek kısmı da geçici iş göremezlik zararından indirilir (Yargıtay 10. HD, 2021/8608 E., 2022/3591 K., 15.03.2022).
Asıl işveren ve alt işverenin birlikte sorumlu olduğu dosyalarda uygulamada işveren tarafının toplam kusur oranı esas alınır. Hesap raporu bu sırayı göstermiyorsa veya PSD'nin tamamını düşüyorsa, rapora itiraz edilmesi gerekebilir.
Örnek Hesap: Tenzil Doğru ve Yanlış Yapıldığında

Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca tenzil mantığını göstermek için basitleştirilmiştir. Gerçek zarar hesabı bilirkişi tarafından TRH-2010 yaşam tablosu ve progresif rant yöntemiyle yapılır; PSD tutarı ise SGK'nın bildirimine göre belirlenir. Örnek bağlayıcı değildir.
| Varsayım | Değer |
| Kusur indirimi öncesi toplam maddi zarar | 2.400.000 TL |
| Kusur dağılımı | İşveren %75, işçi %25 |
| Sürekli iş göremezlik gelirinin ilk PSD'si | 900.000 TL |
| SGK'nın ödediği geçici iş göremezlik ödeneği | 66.060 TL |
| Adım | Doğru yöntem | Hatalı yöntem (tamamını düşmek) |
| Kusur indirimi sonrası tazminat | 2.400.000 x %75 = 1.800.000 TL | 1.800.000 TL |
| PSD tenzili | 900.000 x %75 = 675.000 TL | 900.000 TL |
| Geçici iş göremezlik ödeneği tenzili | 66.060 x %75 = 49.545 TL | 66.060 TL |
| Kazazedeye kalan maddi tazminat | 1.075.455 TL | 833.940 TL |
Örnekte PSD'nin ve ödeneğin tamamının düşülmesi, kazazedenin aleyhine 241.515 TL'lik bir fark doğurmaktadır. Hesap raporlarında en çok itiraz edilen kalemlerden birinin bu olması bu yüzdendir. Kaza 31.07.2026'dan sonra olmuşsa, kalan tazminata faizin hangi tarihten işleyeceği TBK m.55'e eklenen bilinen ve bilinmeyen dönem ayrımına göre ayrıca belirlenir.
Tenzilin Yapılmadığı veya Farklı Yapıldığı Hâller
- Tam kaçınılmazlık: Kaza, alınabilecek bütün önlemlere rağmen önlenemeyecek nitelikteyse SGK işverene rücu edemez. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 2016/115 E., 2017/2948 K., 10.04.2017 tarihli kararında, kaçınılmazlık oranı %100 olduğu ve gelir rücuya kabil olmadığı için gelirin tazminattan düşülmesi hukuka aykırı bulunmuştur.
- Kısmi kaçınılmazlık: Kusur raporunda bir kaçınılmazlık payı varsa, bu paya isabet eden gelir kural olarak rücuya tabi olmadığından tenzil yalnızca işverenin kusur oranı üzerinden yapılır.
- Üçüncü kişinin kusuru: Kazada üçüncü bir kişinin kusuru varsa SGK, ödemelerin ve ilk PSD'nin yarısını o kişiye rücu eder (5510 m.21/4); tenzil hesabı bu özel kurala göre ayrıca yapılır.
- Manevi tazminat: SGK gelirleri maddi kaybı karşılar; manevi tazminattan herhangi bir düşüm yapılmaz.
SGK'nın İşverene Rücu Davasıyla İlişkisi
Tenzil ile rücu aynı tutarın iki yüzüdür: Kazazedenin tazminatından düşülen kısım, SGK'nın işverenden rücu davasıyla isteyebileceği kısımdır. SGK'nın rücu alacağı, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır (5510 m.21/1); uygulamada bu sınır "tavan hesabı" ile belirlenir. SGK'nın açacağı rücu davaları 10 yıllık zamanaşımına tabidir ve süre gelirler için Kurum onay tarihinden başlar (5510 m.93).
İş kazasından doğan tazminat davaları da SGK'nın rücu davaları da dava şartı arabuluculuğa tabi değildir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3). SGK'nın iş kazasında sağladığı ödenek ve gelirlerin tamamı için iş kazasında SGK hakları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Gelir Henüz Bağlanmadıysa veya Maluliyet Oranı Değişirse
Tazminat davası açıldığında SGK'dan henüz gelir bağlanmamış olabilir. Yargıtay bu durumda davacıya Kurum'a başvurup gelir bağlatması için süre verilmesini; Kurum talebi reddederse maluliyet tespit davası açılması için süre verilip sonucunun beklenmesini ve ardından bağlanacak gelirin rücuya kabil kısmının hesap raporundan düşülmesini aramaktadır (Yargıtay 10. HD, 2021/4912 E., 2022/9927 K., 28.06.2022). Maluliyet oranı yargılama sırasında değişirse PSD de değişeceğinden tenzil yeniden hesaplanır.
Hesap raporu tebliğ edildiğinde şu noktalar kontrol edilmelidir:
- PSD tutarı: Raporda kullanılan tutar SGK'nın resmî yazısıyla aynı mı?
- Oran: PSD'nin tamamı mı, yoksa işverenin kusur oranına isabet eden kısmı mı düşülmüş?
- Sıra: Tenzil, kusur indiriminden sonra mı yapılmış?
- Ödenek: Geçici iş göremezlik ödeneği rücuya tabi kısmıyla sınırlı olarak mı düşülmüş?
- Manevi tazminat: Manevi tazminattan hatalı bir düşüm yapılmış mı?
Bilirkişi raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281). Süre kaçırılırsa itiraz hakkı zayıflayabileceğinden rapor gecikmeden incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
SGK peşin sermaye değeri tenzili manevi tazminattan da yapılır mı?
Hayır. SGK'nın bağladığı gelir ve ödenekler maddi kaybı karşılar. Bu nedenle peşin sermaye değeri yalnızca maddi tazminattan düşülür; manevi tazminat miktarı bu ödemelerden etkilenmez.
SGK'dan gelir almam işverenden tazminat istememe engel mi?
Hayır. SGK geliri zararın yalnızca bir kısmını karşılar. SGK'nın karşılamadığı zarar için işverene karşı iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; gelirin rücuya tabi kısmı hesapta düşülür.
Peşin sermaye değerini nereden öğrenebilirim?
Peşin sermaye değerini SGK hesaplar. Dava sürecinde mahkeme bu tutarı Kurum'dan resmî yazıyla ister ve bilirkişi hesabında bu yazıyı kullanır. Dava öncesinde ise SGK'ya yazılı başvuru yapılarak bilgi istenebilir.
Kaçınılmazlık varsa SGK geliri tazminattan düşülür mü?
Kaza tamamen kaçınılmaz ise SGK işverene rücu edemeyeceği için gelir tazminattan düşülmez. Kısmi kaçınılmazlıkta ise kural olarak yalnızca işverenin kusur oranına isabet eden kısım düşülür.
Maluliyetim artarsa gelir ve tazminat değişir mi?
Sürekli iş göremezlik geliri alan sigortalı, maluliyetinin arttığını ileri sürerek gelirinin yeniden belirlenmesini isteyebilir (5510 m.94). Dava sürerken oran değişirse hesap yeniden yapılır; kesinleşmiş karardan sonraki değişiklikler ise ayrıca değerlendirilmelidir.
SGK'nın rücu davası işçinin tazminatını etkiler mi?
Rücu davası SGK ile işveren arasında görülür; işçi bu davanın tarafı değildir. Ancak işçinin tazminatından düşülen kısım, SGK'nın bu davada işverenden isteyebileceği kısma karşılık gelir.
Özet
- SGK'nın bağladığı gelirin tamamı değil, yalnızca işverene rücu edilebilen kısmı maddi tazminattan düşülür (5510 m.21, TBK m.55).
- Rücuya tabi kısım, gelirin ilk peşin sermaye değerinin işverenin kusur oranıyla çarpılmasıyla bulunur.
- Tenzil, işçinin kusuru oranındaki indirimden sonra yapılır; geçici iş göremezlik ödeneği de rücuya tabi kısmıyla sınırlı olarak düşülür.
- Tam kaçınılmazlıkta gelir rücuya tabi olmadığından düşülmez; manevi tazminattan hiçbir zaman düşülmez.
- Gelir bağlanmamışsa davacıya Kurum'a başvuru için süre verilir; maluliyet değişirse tenzil yeniden hesaplanır.
- Hesap raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.281).
Peşin sermaye değeri tenzili, kusur oranı ve SGK kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi gereken teknik bir hesap olduğundan küçük bir hata tazminatı yüz binlerce lira etkileyebilir. Dural Hukuk, iş kazası tazminat davaları, bilirkişi hesap raporlarının incelenmesi ve SGK süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk
İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar
İlgili yazılar
- İş Kazası Tazminatı Ne Kadar? Maluliyet Oranlarına Göre Örnek Tutarlar
- İş Kazasında Manevi Tazminat Ne Kadar Olur? Yargıtay'ın Dikkate Aldığı Ölçütler
- İş Kazası Göz Yaralanması Tazminatı: Görme Kaybında Haklarınız
- Bakıcı Gideri Tazminatı: İş Kazasında Bakımı Aile Üstlenirse de İstenir mi?
- İş Kazası Tazminatından Vergi Kesilir mi? Gelir Vergisi, Damga Vergisi ve Diğer Kesintiler

