Tek Taraflı Kazada Tazminat: Sürücü ve Yolcuların Hakları Nelerdir?

Tek Taraflı Kazada Tazminat: Sürücü ve Yolcuların Hakları Nelerdir?

Tek Taraflı Kazada Tazminat: Sürücü ve Yolcuların Hakları Nelerdir?

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

Tek taraflı kazada tazminat sorusunun kısa cevabı şudur: Başka bir araçla çarpışma olmadan meydana gelen kazalarda (yoldan çıkma, devrilme, bariyere veya direğe çarpma gibi) araçtaki yolcular bedensel zararlarını kural olarak aracın kendi zorunlu trafik sigortasından isteyebilir. Kazaya kendi kusuruyla yol açan sürücü ise kendi zararını bu sigortadan alamaz; onun için kasko, ferdi kaza sigortası, SGK ve kazada payı olan başka birine başvurmak gibi yollar kalır.

Tek taraflı kaza her zaman "kimse sorumlu değil" anlamına gelmez. Yoldaki bozukluk, eksik işaretleme, araçtaki üretim hatası veya sizi yoldan çıkaran başka bir aracın manevrası sorumluluğu değiştirebilir. Bu yazıda tek taraflı kazada kimin kimden ne isteyebileceği, araç sahibinin ve yakınlarının özel durumu, üçüncü kişilere verilen zararlar, ceza boyutu ve izlenecek adımlar anlatılmaktadır.

Tek Taraflı Kaza Nedir, Kusur Nasıl Belirlenir?

Tek taraflı kaza, tek bir aracın karıştığı kazadır: Aracın yoldan çıkması, takla atması, şarampole yuvarlanması, ağaca, bariyere, direğe veya bir duvara çarpması bu gruba girer. Karşı taraf olmadığından sürücüler arasında anlaşmalı kaza tespit tutanağı düzenlenemez; özellikle yaralanma varsa polis veya jandarma çağrılmalı ve kolluk tutanağı tutulmalıdır. Ölümlü veya yaralanmalı kazada olay yerini izinsiz ve zaruret olmadan terk etmek, 27.02.2026'dan itibaren 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve sürücü belgesinin 2 yıl geri alınması sonucunu doğurur.

Bu kazalarda kusur çoğunlukla sürücüye verilir; hızı yol ve hava koşullarına uydurmamak, dikkatsizlik ve yorgunluk en sık görülen sebeplerdir. Ancak tek taraflı görünen her kaza sürücünün tam kusuruyla açıklanamaz:

  • Başka bir aracın manevrası: Önünüze aniden kıran veya şeridinize taşan bir araçtan kaçarken yoldan çıktıysanız, araçlar temas etmemiş olsa da o aracın sorumluluğu gündeme gelir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 85. maddesi, motorlu aracın işletilmesinin zarara "yol açmasını" yeterli görür; çarpışma şartı aramaz. Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezinin (SBM) kaza senaryolarında da arızalanıp önlem almadan yolda duran araç, ona çarpmamak için karşı şeride geçen aracın karıştığı kazada %50 kusurlu kabul edilir.
  • Yol kusuru: Bozuk kaplama, işaretlenmemiş çalışma alanı veya eksik levha kazaya katkıda bulunduysa yoldan sorumlu idarenin sorumluluğu değerlendirilebilir. Görevli mahkeme ve süreler için yol çukuru nedeniyle kazada belediyeden tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
  • Araç kusuru: Fren, direksiyon veya lastikteki üretim hatası kazaya yol açtıysa üretici veya ithalatçının sorumluluğu ayrıca incelenebilir. Bakım eksikliği ise aracın işletenine yüklenebilir.

Tek Taraflı Kaza Tazminatında Kim, Kimden Ne İsteyebilir?

Zorunlu trafik sigortası (Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası), aracın işleteninin başkalarına verdiği zararları karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır (KTK m.91). İşleten çoğunlukla aracın ruhsat sahibidir. KTK m.92 ise bazı talepleri teminat dışında bırakır. Tek taraflı kazada tablo kural olarak şöyledir:

Zarar gören Aracın trafik sigortasından isteyebilir mi? Açıklama
Yolcu (arkadaş, tanıdık, iş arkadaşı) Kural olarak evet Üçüncü kişi sayılır; bedensel zarar teminat kapsamındadır
İşletenin eşi, çocuğu, anne-babası veya birlikte yaşadığı kardeşi Bedensel zarar için evet KTK m.92'deki istisna yalnızca bu kişilere ait mallara gelen zararları kapsar
Aracın işleteni, kendi aracında yolcuyken Kural olarak hayır İşletenin, eylemlerinden sorumlu olduğu sürücüye yönelteceği talepler teminat dışıdır (KTK m.92)
Kazaya kusuruyla yol açan sürücü Hayır Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen talepler teminat dışıdır (KTK m.92)
Yolcunun araçtaki telefonu, bavulu veya yükü Hayır Araçta taşınan yük ve eşyaya gelen zararlar teminat dışıdır (KTK m.92)
Hasar gören bariyer, direk, levha veya duvarın sahibi Evet Maddi zararlar teminatından, limit içinde
Ölen yolcunun desteğinden yoksun kalanlar Evet Destekten yoksun kalma tazminatı ve cenaze giderleri

1 Ocak 2026'dan sonraki kazalarda otomobiller için sakatlanma ve ölüm teminatı kişi başı 3.600.000 TL, kaza başı 18.000.000 TL; sağlık giderleri teminatı da aynı tutarlardadır. Maddi zararlar teminatı araç başı 400.000 TL, kaza başı 800.000 TL'dir. Bariyer veya direk zararı bu limiti aşarsa aşan kısım sürücü ve işletenden istenebilir.

Yolcuların Hakları ve Tazminatı Azaltabilecek Durumlar

Tek taraflı kazada tazminat hakkı bulunan yolcuların oturduğu, emniyet kemerleri görünen araç arka koltuğu

Yolcu, bedensel zararlarını önce aracın trafik sigortacısına yazılı başvuruyla ister. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermezse veya cevap uyuşmazlık doğurursa dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna gidilebilir (KTK m.97). Tedavi giderleri ise kural olarak SGK tarafından karşılanır (KTK m.98).

Sigorta yolunun pratik bir faydası vardır: Sürücü yolcunun eşi, yakını veya arkadaşı olduğunda maddi tazminat limit içinde sürücünün cebinden değil, sigortadan ödenir. Limiti aşan kısım ile manevi tazminat ise sürücüden ve işletenden istenir; manevi tazminat trafik sigortasının teminatı dışındadır (KTK m.92). Yolcunun tazminatı şu durumlarda azalabilir:

  • Hatır taşıması: Arkadaşının aracında karşılıksız taşınan yolcunun tazminatı, Yargıtay uygulamasında kural olarak %20 oranında azaltılır. Yakın akrabaların taşınmasında bu azaltma uygulanmaz.
  • Emniyet kemeri: Kemer takmamak yaralanmanın ağırlaşmasına katkıda bulunduysa hâkim, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 52. maddesine göre tazminatı azaltabilir.
  • Alkollü sürücü: Sürücünün alkollü olduğunu bilerek araca binmek de azaltma sebebi sayılabilir. Sigortacının alkol nedeniyle sigortalısına rücu etmesi ise yolcunun sigortadan alacağını etkilemez.
  • Ücretli taşıma: Taksi, servis veya otobüste hatır taşıması söz konusu olmaz. Yargıtay'ın 2025 tarihli kararına göre yolcunun yaralanmasında taşıyıcıya karşı açılan davada tüketici mahkemesi görevlidir; aracın zorunlu koltuk ferdi kaza sigortasına tabi olup olmadığı da taşımanın türüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Sürücünün Kendi Zararı İçin Başvurulabilecek Yollar

Kusurlu sürücü, kendi bedensel zararını ve aracının hasarını trafik sigortasından isteyemez. Aracın sahibi olmayan bir sürücü için de sonuç değişmez; arkadaşının aracını kullanırken kendi kusuruyla kaza yapan kişi, o aracın trafik sigortasından kendi zararı için talepte bulunamaz. Değerlendirilebilecek yollar şunlardır:

  • Kasko: Aracın hasarı poliçe şartları ve istisnaları çerçevesinde kaskodan karşılanabilir. Ağır hasar veya pert hâlinde süreç için araç pert olursa haklarınızı anlatan yazımıza bakabilirsiniz.
  • Ferdi kaza sigortası: Kendi adınıza veya kasko içinde yaptırdığınız ferdi kaza teminatı, poliçedeki tutarlarla sınırlı ödeme yapabilir.
  • SGK: Tedavi giderleri kural olarak SGK'ca karşılanır. Kaza işveren adına yapılan iş sırasında olduysa iş kazası hükümleri de gündeme gelir.
  • Başkasının payı: Kazada başka bir aracın, yoldan sorumlu idarenin veya üreticinin payı varsa, o paya denk gelen zarar ilgili kişiden istenebilir.

Sürücünün ayrıca bir rücu riski vardır: Sigortacı yolculara veya üçüncü kişilere ödeme yaptıktan sonra ehliyetsizlik, alkol veya uyuşturucu etkisi, kast ya da 1 Temmuz 2026'dan itibaren olay yerini terk ve kaza tutanağı, alkol raporu gibi belgeleri düzenletmeme gibi hâllerde ödediğini sigortalısından geri isteyebilir (KTK m.95). Can güvenliği veya tedavi için olay yerinden ayrılma bu kapsamın dışındadır. Tek taraflı kazada karşı taraf olmadığından tutanağın ve alkol ölçümünün kolluğa yaptırılması bu açıdan da önemlidir.

Ölümlü Tek Taraflı Kazada Ailenin Durumu

Kazada yolcu hayatını kaybettiyse, onun desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve anne-baba destekten yoksun kalma tazminatını ve cenaze giderlerini aracın trafik sigortasından limit içinde isteyebilir. Manevi tazminat sürücüye ve işletene yöneltilir; sürücü de kazada öldüyse talep kural olarak mirası reddetmemiş mirasçılara karşı ileri sürülür.

Hayatını kaybeden kusurlu sürücünün ailesinin durumu daha karmaşıktır. Destekten yoksun kalma hakkı mirastan bağımsız, hak sahiplerine ait bir haktır; ancak 2021'de 7327 sayılı Kanunla KTK m.92'ye, desteğin kendi kusuruna denk gelen talepleri teminat dışında bırakan bir bent eklenmiştir. Bu nedenle sonuç kaza tarihine ve güncel yargı uygulamasına göre değişebilir; dosyanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Ceza Boyutu: Yolcu Yaralandıysa veya Öldüyse

Yolcunun yaralanmasında sürücü hakkında taksirle yaralama soruşturması yapılır. 25.12.2025'ten itibaren cezası 4 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası; birden fazla kişi yaralandıysa 9 aydan 5 yıla kadar hapistir (5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, TCK m.89). Suç kural olarak şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır; şikâyet süresi fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 aydır. Yolcu öldüyse taksirle öldürme (TCK m.85) söz konusudur ve bu suç uzlaştırma kapsamında değildir.

Tek taraflı kazalarda önem taşıyan bir hüküm de TCK m.22/6'dır: Taksirli hareketin sonucu münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından, artık ceza verilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa (örneğin kazada yalnızca sürücünün kendi çocuğu hayatını kaybetmişse) ceza verilmez; bilinçli taksirde ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. Koşulların oluşup oluşmadığını ceza mahkemesi değerlendirir. Uzlaştırmada imzalanan belgenin tazminata ilişkin ifadeleri ise hukuk davasını etkileyebileceğinden metin imzadan önce dikkatle okunmalıdır.

Tek Taraflı Kazadan Sonra İzlenecek Adımlar

  1. Kolluğa haber verin: Yaralanma varsa polis veya jandarma çağırın, tutanak ve alkol ölçümü yapılmasını sağlayın.
  2. Olay yerini belgeleyin: Yol yüzeyini, levhaları, kayma ve fren izlerini, hasar gören bariyeri fotoğraflayın; varsa araç kamerası kaydını saklayın.
  3. Sağlık kayıtlarını toplayın: Epikriz, grafi ve raporları saklayın; maluliyet raporu kural olarak tedavi tamamlandıktan sonra alınır.
  4. Sigortaya yazılı başvurun: Belgeler tamamlandığında sigortacı 8 iş günü içinde ödeme yapmalıdır (KTK m.99).
  5. İbraname imzalamadan önce hesabı kontrol edin: Teklifin hangi gelir, maluliyet ve azaltma oranıyla hesaplandığını görün.
  6. Süreleri takip edin: Tazminat talepleri zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde kazadan itibaren 10 yıl içinde ileri sürülmelidir; fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır (KTK m.109).

Sık Sorulan Sorular

Tek taraflı kazada yolcu tazminat alabilir mi?

Evet. Yolcu üçüncü kişi sayıldığından bedensel zararlarını aracın trafik sigortasından limit içinde isteyebilir. Manevi tazminat ve limiti aşan kısım ise sürücü ile aracın işleteninden istenir.

Tek taraflı kazada kusurlu sürücü kendi trafik sigortasından tazminat alabilir mi?

Hayır. Trafik sigortası işletenin başkalarına verdiği zararları karşılar ve zarar görenin kendi kusuruna denk gelen talepler teminat dışıdır. Sürücü için kasko, ferdi kaza sigortası, SGK ve kazada payı olan başka kişilere başvuru yolları değerlendirilmelidir.

Aracın sahibiyim, arkadaşım kullanırken yaralandım; kendi trafik sigortam öder mi?

Kural olarak ödemez. Araç sahibi aracın işleteni olduğundan kendi aracının trafik sigortası bakımından üçüncü kişi sayılmaz ve işletenin aracı kullanan sürücüye yönelteceği talepler teminat dışıdır. Kasko içindeki ferdi kaza teminatı veya ayrı bir ferdi kaza poliçesi bu açığı kapatabilir.

Tek taraflı kazada bariyere veya direğe verilen zararı kim öder?

Kamuya veya bir kişiye ait bariyer, direk, levha ya da duvar hasarı, kazayı yapan aracın trafik sigortasının maddi zararlar teminatından limit içinde ödenir. Limiti aşan kısım için sürücü ve işleten sorumlu olur.

Yolcunun araçtaki telefonu veya bavulu zarar gördüyse trafik sigortası öder mi?

Ödemez. KTK m.92, araçta taşınan yük ve eşyaya gelen zararları trafik sigortası teminatı dışında bırakır. Bu zararlar genel hükümlere göre sürücü ve işletenden istenebilir; ev veya eşya sigortası varsa onun kapsamı da incelenmelidir.

Yoldaki çukur yüzünden tek taraflı kaza yaptım; kimden tazminat isteyebilirim?

Yolun bakımından sorumlu idarenin hizmet kusuru kazaya katkıda bulunduysa, o paya denk gelen zarar idareden istenebilir. İdareye karşı davada süreler ve görevli mahkeme ayrı kurallara tabi olduğundan olay yerinin fotoğraflarla hemen belgelenmesi önemlidir.

Özet

  • Tek taraflı kazada yolcular, işletenin aile üyeleri dahil, bedensel zararlarını aracın trafik sigortasından isteyebilir (KTK m.91, m.92).
  • Kusurlu sürücü ve kendi aracında yolcuyken yaralanan işleten, kural olarak bu sigortadan tazminat alamaz (KTK m.92).
  • Araçta taşınan eşya ve manevi tazminat trafik sigortası teminatı dışındadır; manevi tazminat sürücü ve işletenden istenir (KTK m.92).
  • Bariyer, direk veya duvar zararı maddi zararlar teminatından ödenir; 2026'da otomobil için araç başı limit 400.000 TL'dir.
  • Başka bir aracın manevrası, yol kusuru veya üretim hatası kusur dağılımını değiştirebilir; çarpışma şartı yoktur (KTK m.85).
  • Sigortaya yazılı başvuru zorunludur; talepler 2 yıl ve her hâlde 10 yıl içinde ileri sürülmelidir (KTK m.97, m.109).

Tek taraflı kazada kimin hangi sigortadan ne isteyebileceği, araçtaki kişilerin sürücüyle ve işletenle ilişkisine, kusurun dağılımına ve kaza tarihine göre değiştiği için her dosya ayrıca incelenmelidir. Dural Hukuk, tek taraflı trafik kazalarında yolcu tazminatı, sigorta başvuruları ve tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar