Bilinen Dönem ve Bilinmeyen Dönem Nedir? Tazminat Hesap Raporunu Okuma Rehberi

Bilinen Dönem ve Bilinmeyen Dönem Nedir? Tazminat Hesap Raporunu Okuma Rehberi

Bilinen Dönem ve Bilinmeyen Dönem Nedir? Tazminat Hesap Raporunu Okuma Rehberi

Son güncelleme: 15 Kasım 2026

Bilinen dönem ve bilinmeyen dönem, tazminat hesap raporlarında zararın iki zaman dilimine ayrılmasıdır ve bu sorunun kısa cevabı şudur: Kaza tarihinden hesap (rapor) tarihine kadar geçen, ücretlerin belli olduğu süre bilinen ya da işlemiş dönem; rapor tarihinden sonra çalışma çağının ve muhtemel ömrün sonuna kadar uzanan, gelirlerin tahmin edildiği süre bilinmeyen ya da işleyecek dönemdir. 31.07.2026'dan sonra meydana gelen kazalarda bu ayrım faizi de belirler: bilinen döneme ait tazminata olay tarihinden, bilinmeyen döneme ait tazminata karar tarihinden faiz işler (TBK m.55).

Bilirkişi hesap raporları çoğu zaman tablolar, oranlar ve kısaltmalardan oluşur; kazazede veya yakınları raporda neyin neden hesaplandığını anlamakta zorlanır. Bu yazıda raporlardaki temel kavramlar, bilinen ve bilinmeyen dönemin nasıl hesaplandığı, aktif ve pasif dönem ayrımı, varsayımsal bir rapor tablosunun nasıl okunacağı, yeni faiz kuralının etkisi ve rapora itirazda bakılacak noktalar anlatılmaktadır.

Bilirkişi Hesap Raporundaki Temel Kavramlar

İş kazası veya trafik kazası sonrası açılan maddi tazminat davalarında, çalışma gücü kaybından doğan zarar aktüerya bilirkişisi tarafından hesaplanır. Raporda sık geçen kavramlar şunlardır:

Kavram Anlamı
Rapor (hesap) tarihi Bilinen dönemin bittiği, bilinmeyen dönemin başladığı tarih
Bilinen (işlemiş) dönem Kaza ile rapor tarihi arası; gerçekleşmiş ücretler kullanılır
Bilinmeyen (işleyecek) dönem Rapor tarihinden sonrası; gelecekteki gelir tahmin edilir
Geçici iş göremezlik dönemi Tedavi ve istirahat süresi; bu sürede kayıp kural olarak %100 kabul edilir
Aktif dönem Çalışma çağı; uygulamada 60 yaşa kadar kabul edilir
Pasif dönem 60 yaştan muhtemel ömrün sonuna kadar olan süre
Bakiye ömür Kişinin kalan muhtemel ömrü; TRH-2010 yaşam tablosuna göre bulunur
Maluliyet oranı Meslekte kazanma gücü kaybının yüzdesi
Kusur ve SGK tenzili Bulunan zarardan yapılan düşümler

Bilinen Dönem Nasıl Hesaplanır?

Bilinen dönemde gelir tahmin edilmez; gerçekleşmiş ücretler ve bu dönemdeki asgari ücret tutarları kullanılır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 2021/8927 E., 2022/3150 K., 08.03.2022 tarihli kararında açıklanan yönteme göre kaza tarihindeki giydirilmiş net ücret (ikramiye, yol ve yemek gibi düzenli ödemeler eklenmiş net ücret) o tarihteki asgari ücrete oranlanır ve bulunan katsayı bilinen dönemdeki asgari ücretlere uygulanır. Geçici iş göremezlik süresinde kayıp %100, sonrasında maluliyet oranı kadar kabul edilir.

2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 TL'dir ve yıl içinde ara zam yapılmamıştır. Bilinen dönemin doğru hesaplanması için bordrolar, banka kayıtları ve SGK hizmet dökümü önem taşır.

Raporda bilinen dönemin bitiş tarihi de önemlidir. Bu tarih ileri alındıkça gerçekleşmiş ücretlerle hesaplanan kısım büyür, tahmine dayanan kısım küçülür. Ancak işlemiş dönemin sonradan değiştirilmesi, davadaki talep miktarı ve usul kuralları bakımından sorun doğurabilir; sonradan açıklanan ücret artışlarının hesaba girmesi için çoğu zaman ek rapor ve buna uygun bir talep gerekir. Bu nedenle rapor tarihi ile davadaki taleplerin birlikte takip edilmesi önemlidir.

Bilinmeyen Dönem ve Progresif Rant Yöntemi

Bilinmeyen dönemde rapor tarihindeki son gelir esas alınır. Gelecekte ücretlerin artacağı, buna karşılık paranın bugün peşin ödenmesinin bir avantaj sağladığı dikkate alınarak gelir her yıl belirli bir oranda artırılır ve aynı oranda iskonto edilir. Bu yönteme progresif rant denir. Yukarıda anılan 2022 tarihli kararda iş kazası hesabı için %5 artırım ve %5 iskonto ifade edilmiştir; trafik kazası dosyalarında %10 oranının kullanıldığı kararlar da vardır. Oranlar eşit olduğunda her yılın kazancı bugünkü değeriyle aynı kalır.

  • Aktif dönem: Uygulamada 60 yaşa kadar kişinin kendi geliri esas alınır.
  • Pasif dönem: 60 yaşından sonra çalışma gücü kaybı devam ettiği için uygulamada asgari ücret üzerinden hesap yapılır.
  • Bakiye ömür: Pasif dönemin uzunluğu TRH-2010 yaşam tablosuna göre belirlenir.
  • Teknik faiz: Trafik Sigortası Genel Şartlarındaki %1,8 teknik faiz, Yargıtay'ın güncel uygulamasında kullanılmamaktadır.

Örnek: Bir Hesap Raporu Tablosu Nasıl Okunur?

Tazminat hesap raporunu incelemeyi simgeleyen büyüteç, grafikler ve hesap makinesi

Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve yalnızca rapordaki tabloların mantığını göstermek için basitleştirilmiştir. Gerçek hesap bilirkişi tarafından TRH-2010 yaşam tablosu, progresif rant ve dosyadaki belgelerle yapılır; örnek bağlayıcı değildir.

Varsayım Değer
Kaza tarihindeki yaş / aktif dönem 35 yaş / 60 yaşa kadar 25 yıl
Bilinen dönem 2 yıl (ilk 6 ayı geçici iş göremezlik)
Bilinen dönemde aylık net ücret 35.000 TL
Rapor tarihindeki son aylık net ücret 38.000 TL
Pasif dönem ve esas gelir 15 yıl; aylık 28.075,50 TL (2026 net asgari ücret)
Maluliyet / kusur %30 / işveren %80, işçi %20
Dönem Hesap Zarar %80 kusur payı
Geçici iş göremezlik 6 ay x 35.000 x %100 210.000 TL 168.000 TL
Bilinen dönem, sürekli 18 ay x 35.000 x %30 189.000 TL 151.200 TL
Bilinen dönem toplamı   399.000 TL 319.200 TL
Bilinmeyen aktif dönem 23 yıl x 12 x 38.000 x %30 3.146.400 TL 2.517.120 TL
Pasif dönem 15 yıl x 12 x 28.075,50 x %30 1.516.077 TL 1.212.861,60 TL
Bilinmeyen dönem toplamı   4.662.477 TL 3.729.981,60 TL
Genel toplam   5.061.477 TL 4.049.181,60 TL

Tabloyu okurken önce dönemlerin süresine, sonra her dönemde esas alınan gelire, en son maluliyet ve kusur oranına bakılır. Artırım ve iskonto oranları eşit varsayıldığı için bilinmeyen dönem, yıllık kazancın yıl sayısıyla çarpımı olarak gösterilmiştir. İş kazalarında bu tutardan ayrıca SGK'nın bağladığı gelirin rücuya tabi kısmı düşülür; örnekte bu düşüm gösterilmemiştir.

Yeni Faiz Kuralı: Bilinen ve Bilinmeyen Dönem Tazminatında Faiz Başlangıcı

7589 sayılı Kanun'la TBK m.55'e eklenen fıkraya göre, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında kazancın bilindiği döneme ait tazminat toplamına olay tarihinden, bilinemediği döneme ait tazminat toplamına karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. Kural yalnızca 31.07.2026'dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır; önceki kazalarda eski uygulama devam eder.

Örnekteki kaza 31.07.2026'dan sonra olmuş olsaydı, 319.200 TL'ye kaza tarihinden, 3.729.981,60 TL'ye karar tarihinden faiz işleyecekti. Kanuni faiz 31.07.2026'dan itibaren yıllık %31'dir. Bu nedenle yeni dönemde raporların iki dönemin toplamını ayrı ayrı göstermesi gerekir. Konunun ayrıntısı için TBK m.55'teki yeni faiz kuralını anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Hesap Raporuna İtiraz Ederken Bakılacak Noktalar

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 281. maddesine göre taraflar bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, belirsizliklerin ek raporla açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını isteyebilir. İtirazda şu noktalar kontrol edilmelidir:

  1. Tarihler: Doğum, kaza ve rapor tarihleri ile bilinen dönemin bitiş tarihi doğru mu?
  2. Gelir: Giydirilmiş ücret belgelere uygun mu, asgari ücret tutarları doğru dönemlere mi uygulanmış?
  3. Maluliyet ve süreler: Maluliyet oranı ve başlangıç tarihi ile geçici iş göremezlik süresi dosyadaki raporlarla uyumlu mu?
  4. Dönem sınırları: Aktif dönemin sonu ve bakiye ömür TRH-2010 tablosuna göre mi belirlenmiş?
  5. Düşümler: Kusur oranı ve SGK tenzili doğru sırayla mı yapılmış?
  6. Faiz ayrımı: 31.07.2026 sonrası kazalarda bilinen ve bilinmeyen dönem toplamları ayrı gösterilmiş mi?

Kısmi davada talep yalnızca bir kez artırılabildiği için (HMK m.109/4) artırımın itirazlar sonuçlanıp nihai rapor geldikten sonra yapılması genellikle daha uygundur.

Sık Sorulan Sorular

Bilinen dönem ve bilinmeyen dönem tazminat hesabında hangi tarihle ayrılır?

Uygulamada ayrım bilirkişi raporunun hesap tarihine göre yapılır. Kaza tarihinden bu tarihe kadar olan süre bilinen, sonrası bilinmeyen dönemdir; ek rapor alındığında bu tarih değişebilir.

İşlemiş dönem ile işleyecek dönem aynı şey mi?

Evet. Raporlarda bilinen dönem için "işlemiş dönem" veya "işlemiş devre", bilinmeyen dönem için "işleyecek dönem" ifadeleri de kullanılır.

Progresif rant tazminatı düşürür mü?

Progresif rantta gelir her yıl belirli oranda artırılıp aynı oranda iskonto edildiği için gelecekteki kazanç bugünkü değeriyle hesaplanmış olur. Oranlar eşitse tazminat, sabit teknik faizle yapılan hesaplara göre genellikle daha yüksek çıkar.

Emeklilik yaşından sonraki dönem için de tazminat ödenir mi?

Uygulamada 60 yaşından sonraki pasif dönem için de, çalışma gücü kaybı devam ettiğinden asgari ücret üzerinden hesap yapılır. Bu dönemin uzunluğu TRH-2010 yaşam tablosuna göre belirlenir.

31.07.2026'dan önceki kazalarda faiz nasıl işler?

Bu kazalara TBK m.55'teki yeni faiz fıkrası uygulanmaz. Faiz başlangıcı eski uygulamaya göre belirlenir; dava açılırken bu ayrım dikkate alınmalıdır.

Özet

  • Bilinen dönem kaza ile rapor tarihi arası, bilinmeyen dönem rapor tarihinden sonrasıdır.
  • Bilinen dönemde gerçekleşmiş ücretler, bilinmeyen dönemde progresif rant yöntemi kullanılır.
  • Aktif dönem uygulamada 60 yaşa kadar sürer; pasif dönemde asgari ücret esas alınır ve süre TRH-2010'a göre bulunur.
  • 31.07.2026 sonrası kazalarda bilinen döneme olay tarihinden, bilinmeyen döneme karar tarihinden faiz işler (TBK m.55).
  • Rapora tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (HMK m.281).
  • Kısmi davada talep bir kez artırılabilir (HMK m.109/4).

Hesap raporundaki küçük bir tarih veya gelir hatası sonuca yüz binlerce lira olarak yansıyabileceği için raporun dosyadaki belgelerle birlikte satır satır incelenmesi gerekir. Dural Hukuk, iş kazası ve trafik kazası tazminat davalarında bilirkişi raporlarının değerlendirilmesi ve itiraz süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk

İlgili çalışma alanımız: Cismani Zararlar

İlgili yazılar