Disiplin cezalarına karşı hukuki yollar, idarenin tek taraflı iradesiyle tesis ettiği yaptırımlara karşı kamu görevlilerinin anayasal hak arama hürriyetini güvenceye kavuşturur. Devlet memurları, sözleşmeli personel ya da kamu işçileri, haklarında uygulanan haksız idari tasarrufların bertaraf edilmesi gayesiyle yasal müracaat haklarını işletir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası madde 129 fıkra 3 amir hükmü uyarınca, disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. İdari yaptırımların hukuka uygunluğu yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından yargı mercilerince denetlenir. Mezkur unsurlardan herhangi birinde sakatlık taşıyan tasarruflar, hukuk aleminde hükümsüz kalmaya mahkûmdur. Kamu personelinin haksız bir yaptırım karşısında pasif kalmaması, yasal müddetler zarfında hukuki itirazlarını dile getirmesi hayati ehemmiyet taşır. Sürelerin kaçırılması, telafisi imkânsız hak kayıplarını beraberinde getirir. İdari tasarrufların iptali talebiyle yürütülecek hak mücadelesi, hem idari itiraz hem de adli dava safhalarını barındırır.
657 Sayılı Kanun Uyarınca Disiplin Cezaları Ve İtiraz Usulü
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125, memurlara verilebilecek disiplin cezalarını beş ana başlık altında sıralar. Bunlar; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma yaptırımlarıdır. Memuriyet vazifesine gölge düşüren yahut kanunlara aykırılık teşkil eden fiiller isnat edildiğinde, idare keyfi tasarrufta bulunamaz. Kanunda tahdidi biçimde sayılan eylemler haricinde ceza tayin edilemez.
Mezkur kanunun 135. maddesi, disiplin amirleri yahut kurulları tarafından tebliğ edilen kararlara karşı itiraz hakkını düzenler. Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna; kademe ilerlemesinin durdurulması kararına karşı ise yüksek disiplin kuruluna itiraz başvurusu yapılır. İtiraz süresi, kararın memura tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren 7 gündür. Bu 7 günlük süre hak düşürücü niteliktedir. Belirlenen müddet zarfında itiraz edilmemesi halinde idari karar kesinleşir. İtiraz mercileri, müracaat tarihinden itibaren 30 gün içinde talebi neticelendirmek mecburiyetindedir. İtiraz mercii cezayı tamamen kaldırabileceği gibi reddedebilir; lakin cezanın ağırlığını artıramaz. İtirazın reddi halinde yargı yolu açılır. Kamu görevlilerinin hak kaybı yaşamaması adına sürelere riayet etmesi beklenir; detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.
Disiplin Soruşturmalarında Savunma Hakkı Ve Zamanaşımı Müddetleri
Savunma hakkı, idare hukuku prensipleri ile anayasal ilkelerin başında yer alır. Anayasa madde 129 fıkra 2 hükmü mucibince, kamu personeline isnat edilen fiil açıkça bildirilmeden ve savunma imkânı tanınmadan disiplin yaptırımı uygulanamaz. 657 sayılı Kanun madde 130 uyarınca, memura savunmasını hazırlaması maksadıyla en az 7 günlük süre tanınır. Bu süreden az savunma müddeti verilmesi, işlemi şekil yönünden mutlak butlanla sakatlar. Soruşturmayı yürüten muhakkikin tarafsızlığı da hayati kıymet arz eder. İsnat edilen fiilden doğrudan etkilenen yahut memurla arasında husumet bulunan amirlerin muhakkik tayin edilmesi hukuken sakıncalıdır.
Disiplin cezalarında zamanaşımı süreleri, 657 sayılı Kanun madde 127 dairesinde düzenlenir. Disiplin cezasını icap ettiren eylemlerin işlendiğinin amir tarafından öğrenildiği tarihten itibaren;
- Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımlarında 1 ay içinde disiplin soruşturmasına başlanması şarttır.
- Memurluktan çıkarma cezasında ise isnadın öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde soruşturma başlatılmalıdır.
- Fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl geçtiği takdirde disiplin cezası tayin yetkisi zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı müddetlerinin dolması, ceza tayin selahiyetini idarenin elinden tamamen alır. Zamanaşımına uğramış bir işlem yargı önüne taşındığında, idare mahkemesi işlemi esasa girmeksizin usulden iptal eder.
İdare Mahkemesinde Disiplin Cezasının İptali Davası Nasıl Açılır?
Disiplin yaptırımlarına karşı yargısal başvuru yolu, idare mahkemelerinde açılacak disiplin cezasının iptali davası vasıtasıyla hayat bulur. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7 hükmü, idare mahkemelerinde dava açma süresini 60 gün şeklinde tayin eder. İdari itiraz yoluna başvurulmuşsa, yetkili kurulun ret kararının tebliğinden itibaren 60 günlük dava açma süresi işlemeye başlar. Şayet idare 30 gün içinde itiraza yanıt vermezse, talep zımnen reddedilmiş sayılır ve 60 günlük adli müddet bu sessizlik anını izler.
İptal davasında görevli mahkeme İdare Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise idari teamül dairesinde disiplin cezasını tesis eden idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir. Dava dilekçesinde idari tasarrufun hangi unsurlar bakımından sakatlık taşıdığı somut delillerle ortaya konmalıdır. İdarenin savunma hakkını daraltması, yetkisiz amirlerin imzasını taşıması yahut eylem ile yaptırım arasındaki ölçülülük dengesinin gözetilmemesi başlıca iptal gerekçeleri arasındadır.
Disiplin Cezalarında Yürütmenin Durdurulması Talebi Ve Hukuki Şartları
Disiplin yaptırımları, memurun özlük haklarını, mesleki unvanını veya gelir düzeyini doğrudan tesir altına alır. Kademe ilerlemesinin durdurulması yahut memurluktan ihraç gibi ağır cezalar personelin mesleki geleceğini derinden yaralar. Bu tür vaziyetlerde, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talebi öne sürülür. 2577 sayılı Kanun madde 27 uyarınca, yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi maksadıyla iki kümülatif şartın eş zamanlı gerçekleşmesi aranır;
- İdari işlemin icrası halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
- İdari işlemin açıkça hukuka aykırılık teşkil etmesi.
Mahkeme heyetince yürütmenin durdurulması kararı verildiğinde, idare bu tebliği izleyen en geç 30 gün içinde kararı tatbik etmek mecburiyetindedir. Bu sayede idari işlem geriye dönük biçimde askıya alınır. Memur, cezanın tatbikinden önceki statüsüne yeniden kavuşur. Aylıktan kesilen tutarlar derhal iade edilir, askıya alınan terfiler kaldığı yerden işlerlik kazanır.
Disiplin Cezası İptal Davasında Ölçülülük Ve Tipiklik İlkesi
Disiplin hukukunda gözetilen prensiplerin başında ölçülülük ilkesi gelir. İdare, kamu görevlisinin kusurlu hareketi ile tesis edilen yaptırım arasında adil bir denge kurmalıdır. Eylemin ağırlığı ile cezanın dozu birbiriyle ahenk teşkil etmelidir. Hafif kusurlar sebebiyle personele en ağır cezanın reva görülmesi, idari işlemi ölçülülük yönünden sakatlar. Danıştay kararları, eylem ile yaptırım arasındaki nispetsizliği açıkça hukuka aykırı bulmakta ve iptal kararlarına dayanak yapmaktadır.
Tipiklik ilkesi, ceza normlarının kanunilik vasfının idari cezalara yansımasıdır. Memurun cezalandırılması gayesiyle, isnat edilen eylemin kanundaki tarifle tıpatıp uyuşması icap eder. Kıyas yoluyla ceza ihdas edilemez; personelin fiili kanunda yazılı tanıma uymuyorsa yaptırım uygulanamaz. Geçmiş hizmetleri başarılı sayılan, sicil notu yahut başarı belgesi bulunan kamu personeli lehine bir derece hafif ceza uygulanması imkânı da 657 sayılı Kanun madde 125 amir hükmü dairesinde amirin takdir yetkisi dahilindedir. Lakin bu takdir hakkı icra edilirken eşitlik ilkesi zedelenmemeli, keyfilikten uzak durulmalıdır.
Disiplin Cezalarının İptali Sonrası Memurun Hakları Ve Tazminat
Yargı mercilerinin iptal kararları, idari tasarrufları tesis edildikleri andan itibaren geriye dönük biçimde hükümsüz kılar. Hukuka aykırılığı tespit edilerek iptal edilen disiplin cezası neticesinde memurun mahrum kaldığı maddi ve özlük hakları eksiksiz karşılanmalıdır. Anayasa madde 125 son fıkrası açıkça emreder; idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı tazmin etmekle mükelleftir. Maaş kesintisi uygulanmışsa, kesilen meblağlar yasal faiziyle beraber kamu görevlisine ödenir. Kademe ilerlemesi durdurulan kamu personelinin derece intibakı emsallerine uygun seviyeye getirilir ve geciken terfi hakları tanınır. Memuriyetten ihraç edilenlerin görevlerine iadesi ve mahrum kalınan bütün mali hakların geriye dönük tasfiyesi 30 gün içinde idarece tamamlanır. İptal kararının icrası, idarenin takdirine bağlı tutulamaz. Kamu görevlilerinin hak kaybı yaşamaması adına sürelere riayet etmesi beklenir; detaylı bilgi almak için uzman bir hukuk bürosuna danışabilirsiniz.