Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarı sorusunun kısa cevabı şudur: Tutarı, eşlerin birlikte imzaladığı boşanma protokolü belirler; hâkim duruşmada tarafları bizzat dinleyerek bu tutarı denetler ve özellikle çocuk için kararlaştırılan iştirak nafakası çocuğun yararına uygun değilse protokolü olduğu gibi onaylamaz, değişiklik önerir. Kanunda nafaka için bir alt veya üst sınır, sabit bir oran ya da "maaşın şu kadarı" gibi bir formül yoktur.
Çekişmeli boşanmada nafakayı hâkim; kusur, gelir ve ihtiyaçlara bakarak kendisi belirler. Anlaşmalı boşanmada ise rakamı önce eşler koyar, hâkim yalnızca bu anlaşmanın hakkaniyete ve çocuğun yararına uygun olup olmadığını inceler. Bu nedenle tutarın gerçekçi hesaplanması ve protokole açık yazılması, sonradan yaşanabilecek icra takibi, artırım veya azaltım uyuşmazlıklarını önemli ölçüde azaltır. Bu yazıda anlaşmalı boşanmada hangi nafakaların düzenlendiği, nafaka miktarının nasıl hesaplandığı, hâkimin denetimi, yıllık artış maddesi ve protokole yazılırken dikkat edilecek noktalar anlatılmaktadır.
Anlaşmalı Boşanmada Nafaka Miktarını Kim Belirler?
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurur ya da bir eş diğerinin davasını kabul ederse, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Ancak boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinlemesi, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması gerekir.
Nafaka, bu "mali sonuçlar"ın en önemli parçasıdır. Kanuna göre hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir. Ayrıca TMK m.184'e göre boşanmanın yan (fer'i) sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz. Kısacası nafaka tutarını eşler önerir, son sözü hâkimin onayı söyler.
Protokolde Hangi Nafakalar Düzenlenir?
Anlaşmalı boşanma protokolünde genellikle iki tür nafaka yer alır: eş için yoksulluk nafakası ve ortak çocuk için iştirak nafakası. İkisinin hukuki niteliği farklı olduğu için eşlerin serbestliği de aynı değildir.
| Nafaka türü | Kimin için? | Dayanak | Protokoldeki serbestlik |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş | TMK m.175 | Eşler tutarı serbestçe belirleyebilir, hiç talep etmeyebilir veya bu haktan feragat edebilir. |
| İştirak nafakası | Velayeti diğer ebeveynde olan ortak çocuk | TMK m.182/3 | Çocuğun hakkıdır; ebeveynler çocuk adına feragat edemez, hâkim çocuğun yararına göre denetler. |
| Tedbir nafakası | Dava süresince eş ve çocuklar | TMK m.169 | Geçicidir; anlaşmalı boşanma kısa sürdüğünden uygulamada nadiren ayrıca düzenlenir. |
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin geçimi için diğer eşin mali gücü oranında ödediği nafakadır. İştirak nafakası ise velayet kendisine verilmeyen ana veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır.
Anlaşmalı Boşanmada Nafaka Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Kanun bir hesap formülü vermediği için uygulamada tutar, tarafların sosyal ve ekonomik durumu ile çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek bulunur. Protokole rakam yazmadan önce şu adımları izlemeniz, hem hâkimin onayını kolaylaştırır hem de ileride ödenemeyecek bir yükün altına girilmesini önler:
- Çocuğun aylık giderlerini çıkarın: Beslenme, giyim, okul ve servis, kırtasiye, sağlık, kurs ve etkinlik giderleri ile barınma giderinden çocuğa düşen payı kalem kalem yazın.
- Tarafların net gelirini belgeleyin: Maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, kira geliri, emekli aylığı ve düzenli ek gelirler dikkate alınır. Gelir beyanı ne kadar belgeye dayanırsa duruşmada o kadar az soru çıkar.
- Giderleri gelir oranında paylaştırın: TMK m.182 "gücü oranında" katılımdan söz eder. Çocukla birlikte yaşayan ebeveynin günlük bakım emeği de bir katkı olarak görülür.
- Yükümlünün zorunlu giderlerini hesaba katın: Kira, kredi ve kendi geçimi için gereken tutar düşüldükten sonra ödenebilir bir rakam seçilmelidir. Ödenemeyecek bir nafaka icra takibine ve İcra ve İflas Kanunu m.344'teki tazyik hapsi riskine yol açabilir.
- Yoksulluk nafakasında yaşam düzeyini değerlendirin: Alacaklı eşin kendi geliri, çalışma imkânı, evlilik süresince alışılmış yaşam düzeyi ve yükümlünün mali gücü birlikte düşünülür.
Asgari ücret, memur maaş katsayısı veya belirli bir yüzde, nafaka için kanuni ölçü değildir; bunlar ancak tarafların gelirini anlamada yardımcı olur. Çocuk nafakasında tutarın çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarıyla orantılı olması, hâkimin özellikle baktığı noktadır.
Hâkim Protokoldeki Nafaka Tutarını Değiştirebilir mi?
Evet, ancak bu yetki iki nafaka türünde farklı işler:
- Yoksulluk nafakasında: Eşlerin özgür iradesi esastır. Yetişkin iki kişinin kendi aralarındaki mali düzenlemeye hâkim çoğu zaman müdahale etmez; yoksulluk nafakasından feragat de geçerlidir. Hâkimin burada asıl incelediği şey, iradenin baskı altında kalmadan açıklanıp açıklanmadığıdır.
- İştirak nafakasında: Çocuğun üstün yararı esastır. Çocuk için hiç nafaka öngörülmemesi, sembolik bir tutar yazılması veya tutarın çocuğun ihtiyaçlarıyla açıkça orantısız olması hâlinde hâkim değişiklik önerebilir.
- Değişiklik kabul edilmezse: Hâkimin önerdiği değişikliği taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Somut duruma göre dava, çekişmeli boşanma olarak devam edebilir; bu da süreci uzatır.
Duruşmada hâkim genellikle her iki eşe protokolü okuyup okumadıklarını ve nafaka tutarını kabul edip etmediklerini sorar. Bu nedenle rakamın ne anlama geldiğini, ne zaman ve nasıl ödeneceğini duruşmadan önce net olarak bilmeniz önemlidir.
Nafakanın Yıllık Artışı Protokole Nasıl Yazılır?
TMK m.176'ya göre hâkim, istem hâlinde, gelecek yıllarda nafakanın tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Anlaşmalı boşanmada bu genellikle protokole konulan bir artış maddesiyle yapılır. Örneğin nafakanın "her yıl, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan on iki aylık ortalama Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) değişim oranında artırılacağı" yazılabilir.
Artış maddesinde endeksin adı (TÜFE veya Yİ-ÜFE), hangi oranın esas alınacağı (yıllık, on iki aylık ortalama vb.) ve artışın hangi tarihte uygulanacağı açıkça belirtilmelidir. Belirsiz yazılmış bir artış maddesi, icra dairesinde hangi tutarın isteneceği konusunda yeni bir uyuşmazlık doğurabilir. Protokolde artış maddesi yoksa nafaka sabit kalır; zamanla yetersiz kalan nafaka için ayrıca nafaka artırım davası açılması gerekir.
Protokole Yazılırken Dikkat Edilecek Noktalar
- Tutar: Her nafaka türü ve her çocuk için ayrı ayrı, Türk lirası olarak hem rakamla hem yazıyla yazılmalıdır.
- Ödeme günü ve yöntemi: "Her ayın 1'i ile 5'i arasında, şu IBAN'a" gibi açık bir ifade kullanın. Elden ödemeler sonradan ispat sorunu doğurabilir; banka açıklamasına "nafaka" yazılması önerilir.
- Başlangıç tarihi: Yoksulluk ve iştirak nafakası kural olarak boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Dava süresince de ödeme yapılacaksa bu ayrıca yazılmalıdır.
- Ek giderler: Özel okul taksiti, özel sağlık sigortası veya kurs ücreti gibi kalemlerin aylık nafakaya dahil olup olmadığı ya da ayrıca nasıl paylaşılacağı belirtilmelidir.
- Toplu ödeme: TMK m.176'ya göre yoksulluk nafakası toptan da ödenebilir. Toptan ödenen tutar irat biçiminde olmadığından sonradan artırım veya azaltım konusu yapılamaz; bu seçenek karar verilmeden önce iyi düşünülmelidir.
- Süre: Eşler yoksulluk nafakasını belirli bir süreyle sınırlayabilir. Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; karar 30 Eylül 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanmış ve iptalin yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi öngörülmüştür. Nafakaya süre getirecek yeni yasal düzenleme henüz yasalaşmamıştır; bu dönemde süre konusunu protokolde açıkça yazmak ileride tartışmayı azaltır.
- Çocuğun ergin olması: İştirak nafakası çocuk 18 yaşını doldurunca kendiliğinden sona erer. Eğitimi devam eden ergin çocuk, TMK m.328 kapsamında ana ve babasından kendi adına nafaka isteyebilir.
Protokolde Belirlenen Nafaka Sonradan Değişir mi?
Protokolle kabul edilen ve irat biçiminde (aylık) ödenen nafaka, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde TMK m.176 uyarınca açılacak bir davayla artırılabilir veya azaltılabilir. Ancak mahkemeler, kısa süre önce kendi iradesiyle bir tutarı kabul eden tarafın değişiklik isteminde, durumda gerçekten esaslı bir değişiklik olup olmadığına dikkatle bakar. Bu konuyu anlaşmalı boşanma protokolüyle kabul edilen nafakanın sonradan değiştirilmesi yazımızda ayrıntılı olarak anlattık. Anlaşmalı boşanmanın genel şartları için anlaşmalı boşanma şartları yazısına da göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarı için alt sınır var mı?
Hayır, kanunda bir alt veya üst sınır yoktur. Yoksulluk nafakasında eşler dilediği tutarı belirleyebilir ya da hiç nafaka öngörmeyebilir. Çocuk nafakasında ise hâkim, tutarın çocuğun ihtiyaçlarını karşılamaya elverişli olup olmadığına bakar; açıkça yetersiz bir tutarı onaylamayabilir.
Çocuk nafakasından protokolde feragat edilebilir mi?
İştirak nafakası çocuğun hakkı olduğundan, velayet sahibi ebeveyn çocuk adına bu haktan feragat edemez. Protokolde "çocuk için nafaka talep edilmemektedir" yazılması hâlinde hâkim, çocuğun yararını gözeterek değişiklik önerebilir.
Protokolde yoksulluk nafakası istemezsem sonradan isteyebilir miyim?
Protokolde nafaka talep edilmediği veya karşılıklı feragat edildiği açıkça yazıldıysa sonradan yoksulluk nafakası istenmesi kural olarak mümkün olmaz. Protokolün bu konuda sessiz kaldığı durumlarda sonuç somut olaya göre değişebilir; boşanmadan doğan dava hakları için TMK m.178'deki bir yıllık zamanaşımı süresi de dikkate alınmalıdır.
Hâkim nafaka miktarını düşük bulursa ne olur?
Hâkim duruşmada tutarın artırılmasını önerebilir. Taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanma kararı aynı duruşmada verilebilir. Kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve somut duruma göre dava çekişmeli boşanma olarak devam edebilir.
Anlaşmalı boşanmada nafaka ne zamandan itibaren ödenir?
Kural olarak yoksulluk ve iştirak nafakası boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işler. Taraflar karar kesinleşmeden önceki dönem için de ödeme yapılmasını istiyorsa bunu protokole açıkça yazmalıdır.
Nafaka tutarı yabancı para veya altın olarak belirlenebilir mi?
Uygulamada nafaka genellikle Türk lirası olarak belirlenir ve artış maddesiyle güncellenir. Farklı bir ölçü kullanılması, icra aşamasında hesaplama ve uygulama sorunları doğurabilir; bu nedenle böyle bir düzenleme düşünülüyorsa protokol yazılmadan önce hukuki destek alınması önerilir.
Özet
- Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarını eşler protokolde belirler, hâkim onaylar (TMK m.166/3, m.184).
- Yoksulluk nafakasında eşler serbesttir ve feragat edebilir; iştirak nafakasından çocuk adına feragat edilemez (TMK m.175, m.182).
- Kanunda sabit bir oran veya alt sınır yoktur; tutar çocuğun ihtiyaçları ve tarafların gelirine göre hesaplanır.
- Yıllık artış, endeks ve uygulama tarihi açıkça yazılarak protokole konulabilir (TMK m.176).
- Toptan ödenen yoksulluk nafakası sonradan artırılamaz veya azaltılamaz; aylık nafaka ise değişen koşullarda dava yoluyla değiştirilebilir.
- TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir; iptal, Resmî Gazete'de yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir.
Nafaka tutarı, tarafların geliri, çocuğun yaşı ve ihtiyaçları ile protokolün diğer maddeleri birlikte düşünülerek belirlendiğinden her dosyada somut bir değerlendirme gerektirir. Dural Hukuk, anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması, nafaka ve velayet düzenlemeleri ile boşanma davası süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk