Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı sorusunun kısa cevabı evettir: 12. Yargı Paketi olarak bilinen 7589 sayılı Kanun ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) belirsiz alacak davasını düzenleyen 107. maddesi 31 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükten kaldırıldı. Bu tarihten sonra kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti veya yıllık izin ücreti gibi işçilik alacakları için açılan davalar, alacağın bir kısmı istenerek kısmi dava olarak açılıyor; alacak tahkikat sırasında netleştiğinde talep bir defaya mahsus artırılabiliyor.
Yeni sistemin en önemli güvencesi, kısmi davada artırılan kısım için de zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılmasıdır. 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında ise eski hüküm uygulanmaya devam eder. Bu yazıda belirsiz alacak davasının kaldırılmasının işçi ve işverenler için ne anlama geldiği, kısmi dava ve talep artırımının nasıl işlediği, zamanaşımı, faiz ve arabuluculuk bakımından nelere dikkat edilmesi gerektiği anlatılmaktadır.
Belirsiz Alacak Davası Neydi, Neden Kaldırıldı?
Belirsiz alacak davası, alacaklının dava açarken alacağının miktarını tam ve kesin olarak belirleyemediği veya bunun kendisinden beklenemediği durumlarda, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktarı göstererek açtığı davaydı. Tahkikat sırasında, örneğin bilirkişi raporuyla alacak belli hâle gelince davacı talebini artırabiliyordu. Bu davanın en önemli işlevi, alacağın tamamı için zamanaşımını dava tarihinde kesmesiydi.
Ancak uygulamada hangi alacakların "belirsiz" sayılacağı sürekli tartışma konusu oldu. Özellikle işçilik alacaklarında bazı kalemlerin belirsiz alacak davasıyla istenip istenemeyeceği konusunda farklı kararlar verildi; şartın bulunmadığı sonucuna varılan dosyalar esasa girilmeden reddedilebildi. Kanun teklifinin gerekçesinde de bu tereddütlerin içtihat farklılıklarına ve yargılamaların uzamasına yol açtığı belirtildi. Kanun koyucu belirsiz alacak davasını kaldırarak aynı ihtiyacı kısmi dava üzerinden karşılamayı tercih etti.
Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Kısmi Davada Yeni Talep Artırımı Kuralı
Kısmi dava, bölünebilen bir alacağın yalnızca bir bölümünün dava edilmesidir; kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe bu, geri kalan kısımdan vazgeçildiği anlamına gelmez (HMK m.109/3). 7589 sayılı Kanun HMK'nın 109. maddesine dördüncü fıkrayı ekledi. Buna göre alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep:
- Aynı davada: Ayrı bir ek dava açmaya gerek kalmadan artırılabilir.
- Bir defaya mahsus: Artırma hakkı tek kullanımlıktır; erken kullanılırsa tükenir.
- İddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan: Karşı tarafın rızası aranmaz.
- Tahkikatın sona ermesine kadar: Tahkikat bittikten sonra bu imkân kullanılamaz.
- Zamanaşımı güvencesiyle: Zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Aşağıdaki tablo eski ve yeni sistemi karşılaştırmaktadır:
| Konu | Belirsiz alacak davası (31.07.2026 öncesi) | Kısmi dava (31.07.2026 öncesi) | Kısmi dava (31.07.2026 sonrası) |
|---|---|---|---|
| Dava açarken ne istenir? | Asgari bir miktar | Alacağın bir kısmı | Alacağın bir kısmı |
| Talep nasıl artırılır? | Alacak belirlenince talep artırımıyla | Kural olarak ıslah veya ek dava ile | Bir defaya mahsus talep artırımıyla (HMK m.109/4) |
| Kalan kısım için zamanaşımı | Dava tarihinde kesilir | Dava edilmeyen kısım için işlemeye devam eder | Artırılan kısım için dava tarihinde kesilmiş sayılır |
| Hangi davalarda uygulanır? | 31.07.2026'dan önce açılmış davalarda devam eder | Geçiş tartışmalı (aşağıya bakınız) | 31.07.2026 ve sonrası açılan davalar |
İşçilik Alacaklarında Ne Değişti?
İşçilik alacakları; kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti, ödenmeyen maaş gibi kalemlerden oluşur. Bu alacakların tutarı çoğu zaman bordrolar, banka kayıtları, puantajlar ve tanık beyanları değerlendirildikten sonra bilirkişi hesabıyla netleşir. Bu nedenle uygulamada pek çok işçilik davası belirsiz alacak davası olarak açılıyordu.
31 Temmuz 2026'dan sonra açılacak davalarda bu yol kapandı. Artık her alacak kalemi için şimdilik belirli bir tutar istenerek kısmi dava açılmakta, bilirkişi raporundan sonra talep bir kez artırılmaktadır. Dava türleri ve süreç hakkında genel bilgi için İşçilik Alacakları Davası yazımıza bakabilirsiniz.
- Arabuluculuk değişmedi: İşçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağını dava dilekçesine eklemeyi unutmayın.
- Zamanaşımı süreleri değişmedi: Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti gibi alacaklarda zamanaşımı kural olarak beş yıldır. Ayrıntılar için İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
- Kalem bazında talep önemli hâle geldi: Birden fazla alacak kalemi tek davada isteniyorsa, her kalem için talep edilen kısmi tutarın ayrı ayrı gösterilmesi uygulamada önerilmektedir.
Talep Artırımı Ne Zaman ve Nasıl Yapılmalı?
Artırma hakkı tek kullanımlık olduğu için zamanlama kritik önemdedir. Uygulamada izlenen sıra şöyledir:
- Arabuluculuk: Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınır; arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı durur.
- Dava dilekçesi: Her alacak kalemi için şimdilik istenen tutar ayrı ayrı yazılır ve "fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla" ifadesine yer verilir.
- Bilirkişi raporunu bekleyin: Rapor ve varsa ek rapor gelmeden, rapora itiraz süreleri dolmadan artırım yapmak hakkın erken tükenmesine yol açabilir.
- Artırım dilekçesi: Tahkikat sona ermeden, artırımın HMK m.109/4'e dayandığı açıkça belirtilerek dilekçe verilir; artırılan kısım için faiz talebi de yazılır.
- Harcı tamamlayın: Artırılan değer üzerinden eksik harç mahkemenin vereceği süre içinde yatırılmalıdır.
Kanun bu artırımı ıslahtan bağımsız bir imkân olarak düzenlemiştir; ancak artırımdan sonra ayrıca ıslah yoluna başvurulup başvurulamayacağı gibi konularda uygulamanın oturması zaman alabilir. Bu nedenle dilekçede "ıslah" ifadesi yerine HMK m.109/4'e dayanıldığının açıkça yazılması önerilir.
Zamanaşımı ve Faiz: Artırım Geriye Etkili mi?
Yeni kural zamanaşımı bakımından açık bir güvence getirir: Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Eski kısmi dava sisteminde ise dava edilmeyen kısım için zamanaşımı işlemeye devam ediyordu ve uzun süren yargılamalarda bu kısım zamanaşımına uğrayabiliyordu.
Faiz bakımından ise kanunda özel bir hüküm yoktur. Faizin başlangıcı temerrüde, yani borçlunun ne zaman ödemeye davet edildiğine bağlıdır. Dava öncesinde ihtarname ile temerrüt sağlanmamışsa, artırılan kısma faizin artırım tarihinden itibaren işletilmesi gündeme gelebilir. Ayrıca alacak türüne göre uygulanacak faiz türü değişebilir; örneğin kıdem tazminatında mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir. Bu nedenle dava açmadan önce ihtarname çekilmesi ve her kalem için faiz türünün ayrı gösterilmesi uygulamada önem taşır.
31 Temmuz 2026'dan Önce Açılmış Davalar Ne Olacak?
7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin onuncu fıkrasına göre yürürlükten kaldırılan HMK 107, kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam eder. Bu nedenle 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış bir belirsiz alacak davası, sırf hüküm kaldırıldığı için reddedilmez ve kendiliğinden kısmi davaya dönüşmez.
Daha önce kısmi dava olarak açılmış ve hâlen devam eden davalar için ise kanunda özel bir geçiş hükmü yoktur. Usul kurallarının derhâl uygulanması ilkesi gereğince, tahkikatı sürmekte olan bu davalarda da yeni talep artırımı imkânının ve zamanaşımı güvencesinin uygulanması gerektiği öğretide savunulmaktadır. Ancak Yargıtay uygulaması henüz netleşmediğinden, devam eden dosyalarda zamanaşımı riski somut olarak değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı, ne zamandan beri?
Evet. HMK'nın 107. maddesi 7589 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırıldı ve bu değişiklik 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Bu tarihten sonra belirsiz alacak davası açılamaz; alacağın bir kısmı istenerek kısmi dava açılır.
Devam eden belirsiz alacak davam reddedilir mi?
Hayır. 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davalarında kaldırılan 107. madde uygulanmaya devam eder. Davanız eski kurallara göre yürür ve talebinizi bu kurallar çerçevesinde artırabilirsiniz.
Kısmi davada talebimi kaç kez artırabilirim?
HMK m.109/4'e göre talep aynı davada yalnızca bir defa ve tahkikat sona erene kadar artırılabilir. Bu nedenle artırımın bilirkişi raporu ve itirazlar netleştikten sonra yapılması önerilir.
Kısmi dava talep artırımında zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Kanuna göre zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Yani dava tarihinde zamanaşımına uğramamış bir alacak, yargılama uzun sürse bile artırım nedeniyle zamanaşımına uğramış sayılmaz.
Artırılan kısım için faiz dava tarihinden mi işler?
Kanunda bu konuda özel bir hüküm yoktur ve faiz temerrüde bağlıdır. Dava öncesinde ihtarname ile temerrüt sağlanmamışsa artırılan kısma artırım tarihinden itibaren faiz işletilmesi söz konusu olabilir.
İşçilik alacağı için doğrudan dava açabilir miyim?
Hayır. İşçilik alacağı ve tazminat taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte kısmi dava açılabilir.
Özet
- Belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026'dan itibaren kaldırıldı (HMK m.107 mülga, 7589 s.K. m.19).
- Bu tarihten önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski hüküm uygulanmaya devam eder (7589 s.K. geçici m.1/10).
- Kısmi davada talep, aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikat sonuna kadar artırılabilir (HMK m.109/4).
- Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır; faiz başlangıcı ise temerrüde bağlıdır (HMK m.109/4).
- İşçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartı olmaya devam ediyor.
- Devam eden kısmi davalarda yeni kuralın uygulanıp uygulanmayacağı konusunda Yargıtay uygulaması henüz netleşmedi.
İşçilik alacaklarında hangi kalemin ne kadar isteneceği, talep artırımının zamanlaması, faiz başlangıcı ve zamanaşımı tarihleri dosyadan dosyaya değiştiği için dava açmadan önce somut hesap ve belgeler üzerinden değerlendirme yapılması önemlidir. Dural Hukuk, işçilik alacakları, arabuluculuk süreci ve iş davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk