Servis kazası iş kazası mı sorusunun kısa cevabı şudur: Evet. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen kaza iş kazası sayılır. Kazanın bir trafik kazası olması veya kusurun servis şoföründe ya da üçüncü bir kişide bulunması, bu niteliği kural olarak değiştirmez.
Buna karşılık işçinin kendi aracıyla, toplu taşımayla veya yürüyerek işe giderken geçirdiği kaza kural olarak iş kazası sayılmaz; işverenin görevlendirmesiyle yapılan yolculuklar ise ayrıca değerlendirilir. Bu yazıda servis kazasının iş kazası sayılma şartları, işe giderken yaşanan kazalarda farklı senaryolar, bildirim yükümlülüğü ve işçinin hakları anlatılmaktadır.
5510 Sayılı Kanun'a Göre İş Kazası Nedir?
İş kazası, kanunda sayılan hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre olay şu durumlardan birinde gerçekleşmelidir:
- İşyerinde: Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada.
- Bağımsız çalışırken: Kendi adına ve hesabına çalışan sigortalının yürüttüğü iş nedeniyle.
- Görevli olarak işyeri dışında: Bir işverene bağlı çalışan sigortalının görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda.
- Emzirme süresinde: Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda.
- Servisle gidiş-gelişte: Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında.
Bunun yanında kişinin sigortalı olması ve kaza ile ortaya çıkan zarar arasında uygun illiyet bağının, yani hukuken kabul edilebilir bir sebep-sonuç ilişkisinin bulunması gerekir. Konunun genel çerçevesi için İş Kazası Nedir ve Hukuki Haklar Nelerdir? başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
Servis Kazası Hangi Şartlarla İş Kazası Sayılır?
Servis kazasının iş kazası sayılmasındaki temel ölçüt, taşıtın işverence sağlanmış olmasıdır. Araç işverene ait olabileceği gibi, işverenin kiraladığı veya servis firmasıyla anlaşarak çalışanlarına tahsis ettiği bir araç da olabilir. Önemli olan, çalışanın işe gidiş-gelişinin işverenin organize ettiği bir taşıma düzeni içinde gerçekleşmesidir.
Yargıtay uygulamasında bu kapsam yalnızca aracın içinde geçen süreyle sınırlı tutulmamaktadır. Servis aracına binmeye çalışırken veya işverenin belirlediği noktada servisi beklerken yaşanan kazaların iş kazası sayıldığı kararlar bulunmaktadır. Buna karşılık illiyet bağının kesildiği durumlarda sonuç değişebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun incelediği bir olayda, servis aracı arızalanınca işverenin yeni araç göndereceğini bildiği hâlde kendi isteğiyle servisten ayrılıp kişisel bir iş için yola yürüyerek devam eden işçinin geçirdiği kaza iş kazası sayılmamıştır.
Kazada kusurun kimde olduğu, olayın iş kazası niteliğini kural olarak etkilemez; kusur, daha çok tazminat sorumluluğunun dağılımında önem taşır. Servis şoförünün, karşı aracın veya işçinin kusurlu olması, olayın iş kazası olarak SGK'ya bildirilmesi gerektiği gerçeğini değiştirmez.
İşe Kendi Aracıyla veya Toplu Taşımayla Giderken Yaşanan Kaza
İşçi her gün kendi imkânıyla, örneğin kendi aracıyla, toplu taşımayla veya yürüyerek işe gidip geliyorsa, bu yolculuk sırasında yaşanan kaza kural olarak iş kazası sayılmaz. Çünkü bu durumda ne işyerinde bulunulmaktadır ne de işverence sağlanan bir taşıt söz konusudur. Böyle bir kaza, genel hükümlere göre trafik kazası olarak değerlendirilir ve kusurlu tarafa veya trafik sigortasına başvurulur.
Bu kuralın önemli istisnaları vardır. İşçi işverenin talimatıyla bir toplantıya, müşteriye veya başka bir şantiyeye gönderilmişse olay "görevli olarak işyeri dışına gönderilme" kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay, işverenin talebiyle ve masraflarının karşılanacağı bildirilerek kendi aracıyla toplantıya giden işçinin dönüş yolunda geçirdiği kazayı iş kazası saymıştır. İşverenin servis yerine yalnızca yol parası ödemesi ise tek başına taşıtın işverence sağlandığı anlamına gelmeyebilir; bu durumlarda yolculuğun işverenin talimatı ve organizasyonuyla bağlantısı belirleyicidir.
| Senaryo | Kural olarak iş kazası sayılır mı? |
|---|---|
| İşverenin sağladığı servisle işe giderken trafik kazası | Evet (5510 s.K. m.13/1-e) |
| İşverenin anlaştığı servis firmasının aracında kaza | Evet; araç işverence sağlanmış sayılır |
| Servise binerken, inerken veya işverenin belirlediği durakta beklerken kaza | Çoğunlukla evet; somut olaya göre değerlendirilir |
| Servisten kendi isteğiyle ayrılıp kişisel bir işe giderken kaza | Kural olarak hayır; illiyet bağı kesilebilir |
| Kendi aracıyla, toplu taşımayla veya yürüyerek olağan işe gidiş | Kural olarak hayır |
| İşverenin talimatıyla başka bir yere giderken kaza | Görevli gönderilme kapsamında evet olabilir (m.13/1-c) |
Servis Kazasında Bildirim ve İlk Adımlar
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre iş kazası, işveren tarafından kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse üç iş günlük süre, işverenin kazayı öğrendiği tarihten başlar. Servis kazaları çoğunlukla işyeri dışında yaşandığından bu ayrıntı önemlidir. Bildirim süreleri ve geç bildirimin sonuçları için SGK İş Kazası Bildirimi: 3 İş Günü Kuralı ve Geç Bildirim Cezası başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
Servis kazası geçiren bir çalışanın dikkat etmesi gereken adımlar şunlardır:
- Sağlık kuruluşuna başvurun: Muayene sırasında olayın işe giderken veya işten dönerken servis aracında yaşandığını açıkça belirtin.
- Tutanakları edinin: Trafik kazası tespit tutanağı, kolluk tutanağı ve varsa ifade tutanaklarının bir örneğini alın.
- Tanıkları not edin: Servis şoförü ve araçtaki diğer çalışanların adlarını ve iletişim bilgilerini kaydedin.
- İşvereni bilgilendirin: Kazayı yazılı olarak bildirin ve SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığını takip edin.
- Belgeleri saklayın: Raporlar, reçeteler, fotoğraflar ve servis güzergâhını gösteren yazışmalar ileride tespit ve tazminat süreçlerinde delil olur.
Servis Kazası Sonrası İşçinin Hakları
Olay iş kazası olarak kabul edildiğinde çalışan, Sosyal Güvenlik Kurumunun iş kazası sigortası kapsamındaki haklarından yararlanır. Bu haklar arasında tedavi süresince geçici iş göremezlik ödeneği, çalışma gücünde kalıcı kayıp varsa sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanan gelir sayılabilir. Ödeneklerin miktarı ve şartları, sigortalılık durumu ile rapor sürelerine göre değişir.
SGK ödemelerinin karşılamadığı zararlar için ayrıca tazminat talep edilebilir. İşverenin kusuru varsa işverene, servis firmasının veya sürücünün kusuru varsa bunlara ve aracın zorunlu trafik sigortasına karşı maddi ve manevi tazminat yolları gündeme gelir. Olayın iş kazası olduğu tartışmalıysa, tespit ve tazminat davaları iş mahkemesinde görülür. Tazminat davası planlanıyorsa, 31.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun'la (12. Yargı Paketi) belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107'nin yürürlükten kaldırıldığı ve bedensel zarar ile destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz ve mahsup kurallarını düzenleyen TBK m.55'in değiştirildiği dikkate alınmalıdır. Aynı Kanun'la 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinde bir değişiklik yapılmamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Servis kazası iş kazası mı sayılır?
Evet. İşverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş-geliş sırasında yaşanan kaza, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre iş kazasıdır. Kazanın trafik kazası olması veya kusurun başkasında bulunması bu niteliği kural olarak değiştirmez.
Kendi arabamla işe giderken kaza yaparsam iş kazası olur mu?
Olağan işe gidiş-dönüş sırasında kendi aracınızla yaşadığınız kaza kural olarak iş kazası sayılmaz. Ancak işverenin talimatıyla görev için bir yere gidiyorsanız veya araç işveren tarafından size tahsis edilmişse sonuç farklı olabilir.
Servisten indikten sonra kaza geçirirsem iş kazası sayılır mı?
Servisten indikten sonra kural olarak kişisel yolculuk başlar. Bununla birlikte servisten iniş anında veya servisin bıraktığı noktada, makul bir zaman ve mesafe içinde yaşanan kazalar somut olayın özelliklerine göre iş kazası kabul edilebilmektedir.
Kazada kusur bendeyse yine iş kazası sayılır mı?
İş kazası niteliği kusura bağlı değildir; şartlar varsa olay kusurunuz olsa da iş kazasıdır ve SGK yardımlarından yararlanabilirsiniz. Kusur oranı, işverenden veya üçüncü kişilerden istenecek tazminatın miktarını etkiler.
İşveren servis kazasını SGK'ya bildirmezse ne olur?
Bildirimi süresinde yapmayan işverene idari yaptırım uygulanabilir ve bazı hâllerde SGK'nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilebilir. Siz de sağlık kuruluşuna başvururken olayın iş kazası olduğunu belirtebilir, SGK'ya başvurabilir ve gerekirse iş kazasının tespiti için dava açabilirsiniz.
Yol parası alan işçinin işe giderken geçirdiği kaza iş kazası mıdır?
Servis yerine yol parası ödenmesi, tek başına taşıtın işverence sağlandığı anlamına gelmeyebilir. Sonuç, yolculuğun işverenin talimatı ve organizasyonuyla bağlantısına göre değişeceğinden somut olayın ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.
Özet
- İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş-gelişte yaşanan kaza iş kazasıdır (5510 s.K. m.13/1-e).
- Servis aracı işverene ait, kiralık veya işverenin anlaştığı firmaya ait olabilir.
- Kendi aracıyla veya toplu taşımayla olağan işe gidişteki kaza kural olarak iş kazası sayılmaz.
- İşverenin talimatıyla yapılan yolculuklar görevli gönderilme kapsamında iş kazası olabilir (m.13/1-c).
- İşveren kazayı kolluğa derhâl, SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirir (m.13/2).
- Kusur, iş kazası niteliğini değil tazminatın kapsamını etkiler.
Servis kazalarında olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı; aracın kim tarafından sağlandığına, güzergâha, kazanın yaşandığı ana ve kusur durumuna göre değiştiğinden somut bir değerlendirme gerekir. Dural Hukuk, iş kazası, SGK işlemleri ve tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk