Boşanmada ev kime kalır sorusunun kısa cevabı şudur: Ev, kural olarak tapuda kimin adına kayıtlıysa boşanmadan sonra da onun mülkiyetinde kalır. Boşanma kararı tapuyu kendiliğinden değiştirmez. Tapuda adı olmayan eş ise evin hangi dönemde ve hangi parayla alındığına göre, mal rejiminin tasfiyesi sırasında evin değeri üzerinden alacak (katılma alacağı, katkı payı veya değer artış payı) talep edebilir. Yani çoğu durumda "evin kendisi" değil, evin değerinden pay istenir.
Boşanma davası sürerken ise "aile konutu" koruması devreye girer: Tapu malik eşin adına olsa bile, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutu satılamaz, ipotek ettirilemez veya kira sözleşmesi feshedilemez. Bu yazıda boşanmada mal paylaşımı açısından evin durumu, aile konutu şerhinin ne olduğu ve nasıl konulduğu farklı senaryolar üzerinden anlatılmaktadır.
Boşanmada Ev Kime Kalır? Senaryolara Göre Durum
Evin akıbeti; ne zaman alındığına, kimin adına tescil edildiğine ve hangi kaynakla ödendiğine göre değişir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; somut olayda sonuç farklılaşabilir.
| Durum | Mülkiyet kimde kalır? | Diğer eşin olası hakkı |
|---|---|---|
| Ev evlenmeden önce bir eş adına alınmış | Tapu sahibi eşte | Kural olarak yok; karşılıksız katkı varsa değer artış payı |
| Ev evlilik içinde (2002 sonrası) maaş gibi evlilik içi gelirlerle bir eş adına alınmış | Tapu sahibi eşte | Evin artık değerinin yarısı oranında katılma alacağı |
| Ev mirasla veya bağışla gelmiş | Mirasçı veya bağış alan eşte | Kural olarak yok; katkı varsa değer artış payı |
| Tapu iki eş adına paylı | Her eşte kendi payı kadar | Payın bedeli karşılığında evin bir eşe verilmesi istenebilir |
| Ev 1 Ocak 2002'den önce alınmış | Tapu sahibi eşte | Ödemeye katkı ispatlanırsa katkı payı alacağı |
Konunun genel çerçevesi için boşanmada mal paylaşımı rehberine de bakabilirsiniz. Aşağıda ev özelindeki ayrıntılar yer almaktadır.
Mal Rejimi Nedir? 1 Ocak 2002 Ayrımı Neden Önemli?
Mal rejimi, evlilik süresince eşlerin edindiği malların boşanmada nasıl paylaşılacağını belirleyen kurallar bütünüdür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girmiş ve yasal mal rejimi olarak "edinilmiş mallara katılma" rejimini getirmiştir. Eşler noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak başka bir rejim seçmedikçe bu rejim uygulanır.
4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 10. maddesi uyarınca 2002'den önce evlenmiş eşler için 31 Aralık 2001'e kadar olan dönemde eski kanundaki mal ayrılığı rejimi, 1 Ocak 2002'den sonraki dönemde ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu nedenle evin hangi tarihte alındığı, hangi kuralların uygulanacağını doğrudan etkiler:
- 2002 öncesi edinilen evlerde: Tapu sahibi olmayan eş, evin alınmasına parasal katkısını ispatlarsa katkı payı alacağı isteyebilir.
- 2002 sonrası edinilen evlerde: Katkı ispatına gerek olmaksızın, edinilmiş mal niteliğindeki evin artık değerinin yarısı üzerinde hak doğar.
Türk Medeni Kanunu'nun 225. maddesine göre mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Dava tarihinden sonra alınan mallar kural olarak paylaşıma girmez.
Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Türk Medeni Kanunu'nun 219. maddesine göre edinilmiş mal, eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek edindiği malvarlığıdır; çalışma karşılığı elde edilen gelir (maaş gibi) bunun tipik örneğidir. 220. maddeye göre ise evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras veya bağış gibi karşılıksız kazanımlar ve yalnızca bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşyalar kişisel maldır.
Ev edinilmiş malsa diğer eş, Kanun'un 231 ve 236. maddeleri uyarınca artık değerin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir. Artık değer, kabaca edinilmiş malların değerinden bunlara ait borçların düşülmesiyle bulunur. Hesaplamada evin tasfiye tarihine yakın güncel piyasa değeri esas alınır; bu nedenle mahkemeler genellikle bilirkişi incelemesi yaptırır.
Önemli bir istisna da vardır: 236. maddenin ikinci fıkrasına göre boşanma zina veya hayata kast sebebiyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir.
Ev kişisel mal olsa bile, diğer eş evin alınmasına, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa 227. madde uyarınca değer artış payı talep edebilir. Örneğin eşlerden birine ait evin tadilat masraflarını diğer eş karşılamışsa bu yol gündeme gelir.
Kredili Evlerde Durum
Uygulamada en çok tartışılan senaryo, kredi ile alınan evlerdir. Burada ödemeler dönemlere ayrılır:
- Evlenmeden önce ödenen peşinat ve taksitler, ödeyen eşin kişisel malı sayılır.
- Evlilik sırasında maaşla ödenen taksitler edinilmiş mal katkısı olarak değerlendirilir.
- Boşanma davası açıldıktan sonra ödenen taksitler kural olarak paylaşım dışında kalır.
Yargıtay uygulamasında bu dönemlerin evin toplam bedeline oranı bulunur ve evin güncel değeri bu oranlara göre paylaştırılır. Banka dekontları, kredi sözleşmesi ve ödeme planı bu hesabın temel delilleridir. Taksitleri kimin hangi hesaptan ödediği de önem taşıdığından belgelerin dava öncesinde toplanması faydalıdır.
İki Eş Adına Ortak Tapulu Ev
Ev iki eş adına paylı mülkiyet olarak (örneğin yarı yarıya) tescil edilmişse her eş kendi payının maliki olmaya devam eder. Boşanma bu payları değiştirmez. Türk Medeni Kanunu'nun 226. maddesi, paylı mülkiyetteki bir mal için eşlerden birinin daha üstün bir yararı olduğunu ispat ederek, diğer eşin payının bedelini ödemek koşuluyla malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebileceğini düzenler. Örneğin çocuklarla birlikte evde yaşamaya devam eden eş bu yolu kullanabilir.
Eşler anlaşamazsa ve bu yol da işletilmezse, ortaklığın giderilmesi davası açılarak evin satılması ve bedelin paylar oranında bölüşülmesi gündeme gelebilir.
Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur?
Aile konutu, eşlerin ortak hayatlarını sürdürdükleri, yaşamlarının merkezi olan evdir. Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesine göre eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz (örneğin ipotek veremez). Rıza haklı bir sebep olmadan verilmezse hâkimden müdahale istenebilir.
Aynı madde, konutun maliki olmayan eşe, tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasını isteme hakkı tanır. Şerh, tapu kaydına düşülen ve konutun aile konutu olduğunu herkese duyuran bir açıklamadır. Başvuru için genellikle şunlar yeterlidir:
- Konutun bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne başvuru (randevu e-Devlet veya Web Tapu üzerinden alınabilir),
- Kimlik belgesi,
- Evliliği gösteren nüfus kayıt örneği,
- Eşlerin o adreste oturduğunu gösteren yerleşim yeri belgesi.
Aile konutu koruması aslında şerhe bağlı değildir; şerh olmasa da eşin rızası aranır. Ancak şerh, evi satın alan veya ipotek alan üçüncü kişilerin "aile konutu olduğunu bilmiyordum" savunmasını büyük ölçüde zayıflatır. Bu nedenle boşanma sürecinin başında şerh konulması pratik bir güvencedir.
Konut kiralıksa ve kira sözleşmesi yalnızca bir eş adına yapılmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş kiraya verene bildirimde bulunarak sözleşmenin tarafı hâline gelebilir; bu durumda eşler kira borcundan birlikte sorumlu olur.
Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre boşanma davası sürerken konut kural olarak aile konutu niteliğini korur. Boşanma kararı kesinleştiğinde bu nitelik sona erer ve şerhin kaldırılması istenebilir.
Boşanma Davası Sürerken Evde Kim Oturur?
Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesine göre boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakımıyla ilgili geçici önlemleri kendiliğinden alır. Bu kapsamda aile konutunun dava süresince eşlerden birinin, özellikle çocuklarla birlikte kalan eşin kullanımına bırakılmasına karar verilebilir. Bu bir mülkiyet devri değil, geçici bir kullanım düzenlemesidir.
Aile içi şiddet varsa 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi gibi tedbirler de istenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Boşanmada mal paylaşımı nasıl olur?
2002 sonrası dönem için kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır: Her eş, diğerinin evlilik içinde karşılığını vererek edindiği malların artık değerinin yarısını isteyebilir. Kişisel mallar paylaşıma girmez. Hesaplama, dava tarihi itibarıyla belirlenen mallar ve güncel değerleri üzerinden yapılır.
Ev eşimin adına, boşanınca hakkım var mı?
Ev evlilik içinde maaş gibi evlilik içi gelirlerle alındıysa, tapuda adınız olmasa bile evin değerinin yarısına yakın bir katılma alacağı söz konusu olabilir. Ancak bu bir mülkiyet hakkı değil, para alacağıdır. Ev evlilikten önce alınmış veya mirasla gelmişse durum farklıdır.
Evlenmeden önce aldığım ev boşanmada paylaşılır mı?
Kural olarak hayır; evlenmeden önce edinilen ev kişisel maldır. Ancak evlilik sırasında ortak birikimle ödenen kredi taksitleri veya diğer eşin karşılıksız katkıları varsa, bu kısımlar için alacak talep edilebilir.
Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
Boşanma kesinleştikten sonra kesinleşme şerhli boşanma kararıyla tapu müdürlüğüne başvurularak şerhin kaldırılması istenebilir. Evlilik devam ederken konutun aile konutu niteliği sona ermişse (örneğin eşler başka bir eve taşınmışsa) uyuşmazlık hâlinde mahkeme kararı gerekebilir.
Mal paylaşımı davası ne zaman açılır?
Mal rejiminin tasfiyesi boşanma davasıyla birlikte veya ayrıca açılabilir; ancak alacağın hesaplanabilmesi için boşanmanın kesinleşmesi beklenir. Yargıtay uygulamasına göre katılma alacağı talebi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir.
Anlaşmalı boşanmada ev kime kalır?
Anlaşmalı boşanmada eşler evin kime kalacağını ve karşılığında ne ödeneceğini protokolde serbestçe kararlaştırabilir. Hâkimin uygun bulduğu protokol karar kesinleşince bağlayıcı hâle gelir; tapu devri için protokol ve kesinleşmiş karar ile işlem yapılır. Protokolün açık ve uygulanabilir yazılması sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.
Özet
- Boşanmada ev kural olarak tapu sahibi eşte kalır; diğer eşin hakkı çoğunlukla evin değeri üzerinden alacaktır.
- 2002 sonrası evlilik içinde alınan ev edinilmiş maldır; artık değerin yarısı istenebilir.
- Evlilik öncesi, miras veya bağışla edinilen ev kişisel maldır; yalnızca katkı varsa alacak doğar.
- Paylı tapuda üstün yarar ispatlanırsa ev bedel karşılığında bir eşe verilebilir.
- Aile konutu, eşin açık rızası olmadan satılamaz, ipotek edilemez; şerh bu korumayı güçlendirir.
- Dava süresince evin kullanımı geçici önlem kararıyla bir eşe bırakılabilir.
Evin boşanmadaki durumu; tapu kaydı, ödeme belgeleri ve evlilik tarihleri birlikte değerlendirilmeden netleşmez. Dural Hukuk, aile konutu şerhi, mal rejimi tasfiyesi ve anlaşmalı boşanma protokollerinin hazırlanması konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk