Limited Şirket Hisse Devri Nasıl Yapılır? Pay Temliki Rehberi

Bir ortağın şirketten ayrılmak istemesi, yeni bir yatırımcının şirkete katılması ya da aile içinde payların yeniden paylaştırılması gibi durumların ortak noktası limited şirket hisse devridir. Kısaca cevap vermek gerekirse limited şirket hisse devri; yazılı bir devir sözleşmesi yapılması, tarafların imzalarının noterde onaylanması, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurulun devri onaylaması, devrin pay defterine işlenmesi ve ticaret siciline tescil edilmesi aşamalarından oluşur.

Bu adımlardan birinin atlanması, tarafların anlaştığını düşündüğü bir devrin hukuken geçersiz kalmasına ya da ileride vergi ve şirket borçları bakımından beklenmedik sorumluluklara yol açabilir. Aşağıda "pay temliki" kavramından başlayarak devrin şartları, uygulamadaki adımlar, gerekli belgeler ve tarafların sorumlulukları sade bir dille anlatılmaktadır.

Pay Temliki Nedir? Hisse Devri ile Aynı Şey mi?

Günlük dilde "hisse devri" denilen işlem, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda (TTK) limited şirketler için "esas sermaye payının devri" olarak geçer. "Pay temliki" ise aynı işlemi anlatan, hukuk dilinde sık kullanılan bir ifadedir. Temlik, bir hakkın başkasına devredilmesi demektir. Dolayısıyla pay temliki, ortağın şirketteki payını ve bu paya bağlı hakları (kâr payı, oy hakkı, bilgi alma hakkı gibi) başka bir kişiye devretmesidir.

Pay devri, ortaklık sıfatının da el değiştirmesi anlamına gelir. Payı devralan kişi, devrin geçerli hâle gelmesiyle birlikte şirketin ortağı olur; payını devreden kişi ise devrettiği oranda ortaklıktan çıkar. Bu nedenle limited şirkette pay devri, sıradan bir alım satımdan farklı olarak hem sözleşme hukukunu hem de şirketler hukukunu ilgilendiren bir işlemdir.

Limited Şirket Hisse Devrinin Şartları

Limited şirkette pay devrinin temel kuralı TTK'nın 595. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye ve şirketler hukukunun genel ilkelerine göre geçerli bir devir için şu şartların bir arada bulunması gerekir:

• Yazılı şekil: Esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılmalıdır.
• Noter onayı: Tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır. Bu bir geçerlilik şartıdır; noter onayı olmayan adi yazılı bir sözleşmeyle pay kendiliğinden devredilmiş olmaz.
• Genel kurul onayı: Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için genel kurulun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur.
• Şirket sözleşmesine uygunluk: Şirket sözleşmesinde ön alım hakkı, ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü gibi düzenlemeler varsa devir sırasında bunların da dikkate alınması gerekir.
• Pay defteri ve tescil: Devir, şirket müdürlerince pay defterine işlenmeli ve ticaret siciline tescil ettirilmelidir.

Uygulamada taraflar bazen pay bedelini ve ödeme planını ayrı bir yazılı sözleşmeyle de belirler. Ancak payın kendisinin devri bakımından noter onayı ve genel kurul onayı şartları yerine getirilmeden ortaklık değişikliği gerçekleşmez.

Adım Adım Limited Şirket Hisse Devri

Her şirketin yapısı farklı olsa da limited şirket hisse devri genellikle şu sırayla ilerler:

1. Şirket sözleşmesinin incelenmesi: Devri yasaklayan, kolaylaştıran veya diğer ortaklara ön alım hakkı tanıyan hüküm olup olmadığına bakılır.
2. Ön inceleme: Devralan taraf, şirketin vergi, SGK ve ticari borçlarını, devam eden davalarını ve sözleşmelerini mümkün olduğunca incelemelidir. Bu aşamaya uygulamada "hukuki ve mali inceleme" denir.
3. Devir sözleşmesinin hazırlanması: Devredilen payın itibari değeri, bedel, ödeme şekli, geçmiş dönem borçlarına ilişkin taahhütler ve varsa cezai şart gibi konular yazılı hâle getirilir.
4. Noterde imza onayı: Sözleşme noterde düzenlenir veya tarafların imzaları noterce onaylanır.
5. Genel kurul kararı: Şirket genel kurulu, kanun ve şirket sözleşmesindeki toplantı ve karar nisaplarına uygun şekilde devri onaylar.
6. Pay defterine kayıt: Müdürler, yeni ortağı ve pay miktarını pay defterine işler.
7. Ticaret siciline tescil ve ilan: Gerekli belgeler ticaret sicili müdürlüğüne sunulur; ortak değişikliği tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan olunur.
8. Vergi dairesi ve diğer bildirimler: Ortaklık yapısındaki değişikliğin vergi dairesi ve gerekiyorsa bankalar gibi diğer kurumlara bildirilmesi takip edilir; müdür değişikliği de yapılıyorsa yetki belgeleri güncellenir.

Ticaret sicili müdürlükleri, istenen belgeler ve başvuru şekli konusunda farklı uygulamalara sahip olabilir. Bu nedenle başvurudan önce ilgili sicil müdürlüğünün güncel belge listesini kontrol etmek zaman kaybını önler.

Genel Kurul Onayı Verilmezse Ne Olur?

TTK'nın 595. maddesine göre genel kurul, şirket sözleşmesinde aksine bir düzenleme yoksa hiçbir sebep göstermeksizin devre onay vermeyi reddedebilir. Limited şirketin kişisel ilişkilere dayanan kapalı yapısı, bu geniş takdir yetkisinin temel nedenidir.

Öte yandan kanun, devir talebinin belirsizlik içinde bekletilmesini de önlemek istemiştir. Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul tarafından reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır. Bu süre içinde genel kurulun toplanıp karar vermemesi hâlinde devir, onay verilmiş gibi sonuç doğurur.

Şirket sözleşmesi pay devrini tamamen yasaklamış ya da genel kurul onayı vermemişse, ortağın şirkette istemediği bir ilişkiye mahkûm kalmaması için kanun başka yollar öngörür. Bu durumda ortak, şartları varsa TTK'nın 638. maddesi uyarınca haklı sebeple şirketten çıkma davası açmayı değerlendirebilir. Bu dava ayrı şartlara bağlıdır ve sonucu somut olaya göre değişir.

Gerekli Belgeler ve Masraflar

Ticaret sicili müdürlüğünün uygulamasına göre değişebilmekle birlikte limited şirket hisse devrinde genellikle aşağıdaki belgeler hazırlanır:

Masraf kalemleri arasında noter ücretleri, ticaret sicili tescil ve ilan giderleri ile varsa danışmanlık ücretleri bulunur. Bu tutarlar her yıl güncellendiğinden ve sözleşmenin içeriğine göre değiştiğinden, işlem öncesinde noter ve sicil müdürlüğünden güncel bilgi alınması önerilir.

Vergisel sonuçlar da ayrıca değerlendirilmelidir. Payını bedel karşılığında devreden gerçek kişi ortağın elde ettiği kazanç, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 80. maddesi kapsamında değer artış kazancı olarak vergilendirilebilir. Devreden bir şirketse kurumlar vergisi hükümleri gündeme gelir. Bu konuda işlemden önce bir mali müşavirle görüşmek yerinde olur.

Devreden ve Devralan Ortağın Sorumlulukları

Limited şirkette ortaklar, kural olarak şirket borçlarından kişisel olarak sorumlu değildir; şirket alacaklılarına karşı şirket tüzel kişiliği sorumludur. Ancak kamu alacakları bakımından önemli bir istisna vardır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 35. maddesine göre limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir.

Aynı maddeye göre kamu alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği dönemlerde pay sahipleri farklı kişilerse bu kişiler birlikte sorumlu olabilir. Bu, uygulamada şu anlama gelir:

• Payını devreden ortak, devirden önceki döneme ait vergi borçları nedeniyle devirden sonra da takiple karşılaşabilir.
• Payı devralan yeni ortak, şirkete katılmadan önce doğmuş ama ödenmemiş kamu borçları nedeniyle sorumluluk riskiyle karşılaşabilir.

Bu nedenle devir sözleşmesinde geçmiş dönem borçlarına ilişkin açık taahhütler, beyan ve garantiler ile rücu (ödenen borcun asıl sorumludan geri istenmesi) imkânı düzenlenmelidir. Böyle bir düzenleme kamu idaresine karşı sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ancak taraflar arasında ödenen tutarın geri istenebilmesine dayanak oluşturur. Şirket türlerinin sorumluluk bakımından farklarını merak ediyorsanız limited şirket ile anonim şirket arasındaki farkları anlatan yazıya göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Pay temliki nedir, pay temliki ne demek?

Pay temliki, şirket ortağının sermaye payını ve bu paya bağlı hakları başka bir kişiye devretmesidir. Limited şirketlerde bu işlem TTK'da esas sermaye payının devri olarak düzenlenir ve günlük dilde hisse devri olarak bilinir.

Limited şirket hisse devri noter olmadan yapılabilir mi?

Hayır. TTK'nın 595. maddesine göre devir sözleşmesi yazılı olmalı ve tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır. Noter onayı olmayan bir sözleşme, payın devri için gerekli şekil şartını karşılamaz.

Hisse devrinde diğer ortakların onayı gerekir mi?

Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için genel kurulun onayı gerekir. Genel kurul sebep göstermeden onayı reddedebilir; ancak başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır.

Hisse devrinden sonra eski ortak şirketin vergi borcundan sorumlu olur mu?

Olabilir. 6183 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre kamu alacağının doğduğu dönemde ortak olan kişi, payını devretmiş olsa bile şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağı için sermaye payı oranında takiple karşılaşabilir.

Limited şirkette tek ortak payının tamamını devredebilir mi?

Evet, tek ortaklı limited şirkette de pay devri mümkündür. Bu durumda genel kurul yetkisini tek ortak kullanır ve devir aynı şekil şartlarına tabidir. Müdür değişikliği de yapılacaksa bu ayrıca karara bağlanıp tescil edilmelidir.

Özet

• Limited şirket hisse devri, TTK'da esas sermaye payının devri olarak düzenlenir; pay temliki de aynı işlemi anlatır.
• Devir sözleşmesi yazılı olmalı ve tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır.
• Şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı gerekir; devir bu onayla geçerli olur.
• Genel kurul sebep göstermeden reddedebilir; üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır.
• Devir pay defterine işlenmeli, ticaret siciline tescil ve ilan edilmelidir.
• Devreden ve devralan ortaklar, kamu alacakları bakımından 6183 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre sorumluluk riskiyle karşılaşabilir.

Limited şirket hisse devri sürecinde devir sözleşmesinin hazırlanması, şirketin ön incelemesi, genel kurul kararları ve tescil işlemleri konusunda Dural Hukuk destek verebilir. 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden büroya ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk