Bir dava açmadan veya size karşı açılan bir davaya cevap vermeden önce akla gelen ilk sorulardan biri, davayı kaybeden taraf ne öder sorusudur. Genel kural 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 326. maddesinde yer alır: Yargılama giderleri, aleyhine hüküm verilen tarafa yüklenir. Yani davayı kaybeden taraf, karşı tarafın yaptığı harç, tebligat, bilirkişi ve tanık gibi masrafları ve karşı taraf avukatla temsil edildiyse tarifeye göre belirlenen vekâlet ücretini öder.
Bu ödemeler, kişinin kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesinden ayrıdır. Kendi avukatınıza ödediğiniz ücret aranızdaki sözleşmeye göre belirlenir; mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti ise Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre hesaplanır. Aşağıda hangi kalemlerin ödendiği, davanın kısmen kazanılması halinde giderlerin nasıl paylaştırıldığı, ödemenin ne zaman istenebileceği ve ödenmezse neler olacağı sade bir dille anlatılıyor.
Yargılama Giderleri Nelerdir?
HMK'nın 323. maddesi yargılama giderlerinin kapsamını sayar. Davayı kaybeden tarafın ödemesine hükmedilebilecek başlıca kalemler şunlardır:
- Karar ve ilam harcı ile davada ödenen diğer harçlar.
- Dosya, tebligat ve posta giderleri.
- İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki korumalar için yapılan giderler.
- Keşif, bilirkişi ve tanık ücretleri ile bunların yol ve konaklama giderleri.
- Avukatla takip edilen davalarda kanuna göre belirlenecek vekâlet ücreti.
Bu giderlerin bir kısmı dava sırasında taraflarca peşin olarak ödenir. Örneğin davacı dava açarken başvurma ve peşin harcı yatırır, tebligat ve bilirkişi masrafları için de gider avansı öder. Karar verilirken mahkeme, kimin ne kadar masraf yaptığını hesaplar ve bu masrafların davayı kaybeden taraftan alınarak diğer tarafa ödenmesine hükmeder.
| Kalem | Kural olarak kim öder? |
|---|---|
| Karşı tarafın yatırdığı harç ve gider avansından harcananlar | Davayı kaybeden taraf |
| Bakiye karar ve ilam harcı | Aleyhine hüküm verilen taraf |
| Karşı taraf vekâlet ücreti (tarifeye göre) | Davayı kaybeden taraf |
| Kendi avukatınıza sözleşmeyle ödediğiniz ücret | Her taraf kendi avukatına öder |
| Kullanılmayan gider avansı | Karar kesinleşince yatıran tarafa iade edilir |
Karşı Taraf Vekâlet Ücreti Nedir, Nasıl Belirlenir?
HMK'nın 330. maddesine göre vekil ile takip edilen davalarda mahkeme, tarifeye göre taraf lehine vekâlet ücretine hükmeder. Bu ücretin miktarı, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl hazırlanıp Resmî Gazete'de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Para alacağı gibi değeri belli davalarda ücret genellikle davanın değeri üzerinden oransal (nispi) olarak, boşanma veya tespit gibi bazı davalarda ise maktu (sabit) olarak hesaplanır.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesine göre kararla karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti avukata aittir. Bu nedenle davayı kazanan tarafın avukatı, kendi müvekkiliyle yaptığı ücret sözleşmesinden ayrı olarak bu ücreti de talep edebilir. Karşı taraf davayı avukat olmadan kendisi takip ettiyse, onun lehine vekâlet ücretine hükmedilmez; bu durumda kaybeden taraf yalnızca karşı tarafın yaptığı belgelenmiş masrafları öder.
Kendi avukatınızın davayı kaybetmesi halinde onunla aranızdaki ücret ilişkisinin nasıl şekilleneceği ayrı bir konudur; bu konuda avukat davayı kaybederse ne olacağını anlatan yazıya göz atabilirsiniz.
Dava Kısmen Kazanılırsa Giderler Nasıl Paylaştırılır?
Uygulamada davaların önemli bir kısmı ne tamamen kabul ne de tamamen ret ile sonuçlanır. HMK'nın 326. maddesinin ikinci fıkrasına göre iki taraf kısmen haklı çıkarsa mahkeme yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır.
Örneğin 100 birimlik bir alacak talep edilmiş ve mahkeme 60 birimi kabul etmişse, yargılama giderleri kabaca yüzde 60'a yüzde 40 oranında paylaştırılır. Vekâlet ücreti bakımından ise her iki taraf avukatla temsil ediliyorsa, davacı lehine kabul edilen kısım üzerinden, davalı lehine de reddedilen kısım üzerinden ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmedilir. Bu yüzden talep edilen tutarın gerçekçi belirlenmesi, davanın masraf yükü açısından da önemlidir.
Davayı Kaybeden Hangi Durumlarda Gider Ödemeyebilir veya Daha Fazla Öder?
Kanun, genel kuralın dışında kalan bazı özel durumlar da öngörür:
- Davanın kabulü: HMK'nın 312. maddesine göre davalı, davanın açılmasına kendi davranışıyla sebep olmamışsa ve ilk duruşmada davacının talebini kabul ederse yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez.
- Davanın konusuz kalması: Dava sırasında konusuz kalırsa mahkeme, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre giderleri takdir eder.
- Arabuluculuk toplantısına katılmamak: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na göre geçerli bir mazereti olmadan ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
- Kötü niyetli davranış: Kötü niyetle dava açan veya haksız olarak davanın açılmasına sebep olan taraf, HMK'nın 329. maddesi uyarınca karşı tarafın kendi avukatına ödemeyi kararlaştırdığı ücretin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; ayrıca disiplin para cezası da verilebilir.
Mali durumu yargılama giderlerini karşılamaya yetmeyen kişiler ise HMK'daki adli yardım hükümlerine göre harç ve gider avansından geçici olarak muaf tutulmayı talep edebilir. Adli yardım kararı verilip verilmeyeceği ve sonuçları somut duruma göre değerlendirilir.
Kaybedilen Davada Masraflar ve Vekâlet Ücreti Ne Zaman Ödenir?
Mahkeme kararında hangi tarafın kime ne kadar yargılama gideri ve vekâlet ücreti ödeyeceği açıkça yazılır. Ancak ödeme borcunun icra yoluyla istenebileceği an, kararın türüne göre değişebilir. Yargıtay uygulamasında, yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin hüküm bölümünün asıl hükme bağlı olduğu ve kural olarak asıl hüküm kesinleşmeden ayrıca icraya konulamayacağı kabul edilmektedir. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmazlara ilişkin kararlar ise HMK'nın 367. maddesi gereği zaten kesinleşmeden yerine getirilemez.
Harçlar bakımından ayrı bir kural vardır. 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 28. maddesine göre karar ve ilam harcının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın verilmesinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bakiye harcın ödenmemiş olması, hükmün tebliğine, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir; ancak ödenmeyen harç Hazine alacağı olarak takip edilir.
Kaybedilen Davada Masraf Ödenmezse Ne Olur?
Davayı kaybeden taraf, karara rağmen karşı tarafın giderlerini ve vekâlet ücretini gönüllü olarak ödemezse alacaklı taraf veya avukatı ilamlı icra takibi başlatabilir. Bu durumda borçluya icra emri gönderilir ve para borçlarında kural olarak yedi gün içinde ödeme yapması istenir. Ödeme yapılmazsa borçlunun maaşı, banka hesapları, aracı veya taşınmazları gibi malvarlığı üzerine haciz uygulanabilir. Takipte asıl borca ek olarak faiz ve icra masrafları da talep edilebilir.
Devlete ödenmesi gereken bakiye karar ve ilam harcı ödenmezse, mahkeme bu harcın tahsili için yetkili vergi dairesine bildirimde bulunur. Vergi dairesi, kamu alacaklarının tahsiline ilişkin usule göre ödeme emri gönderebilir ve sonuç alınamazsa haciz yoluna gidebilir. Bu nedenle kararda yer alan harç ve giderlerin süresinde ödenmesi, ek faiz ve masrafların önüne geçer.
İstinaf ve Temyiz Aşamasında Giderler
İlk derece mahkemesinin kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran taraf, bu aşamaya ait harçları ve gider avansını yatırır. Üst mahkeme kararı değiştirir veya bozarsa yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de yeni sonuca göre yeniden belirlenir. Kanun yolu aşamasında ayrıca vekâlet ücretine hükmedilebilir.
31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ile HMK'nın temyize ilişkin hükümlerinde de değişiklik yapılmış; bölge adliye mahkemesinin yalnızca yargılama giderleri veya vekâlet ücretine ilişkin olarak yeniden verdiği kararların temyiz yolu sınırlandırılmıştır. Kanun yoluna başvurmadan önce güncel düzenlemenin somut dosyaya etkisinin değerlendirilmesi önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Dava kaybedilirse avukatlık ücreti kim öder?
Her taraf kendi avukatına, aralarındaki sözleşmeye göre ücret öder. Bunun yanında davayı kaybeden taraf, karşı taraf avukatla temsil edildiyse mahkemenin tarifeye göre belirlediği karşı taraf vekâlet ücretini de öder.
Kaybedilen davada vekâlet ücreti ne zaman ödenir?
Ödeme kararla birlikte doğar; ancak icra yoluyla talep edilebilmesi için Yargıtay uygulamasına göre kural olarak asıl hükmün kesinleşmesi beklenir. Kesinleşmeden sonra ödeme yapılmazsa ilamlı icra takibi başlatılabilir.
Kaybedilen davada mahkeme masrafı ödenmezse ne olur?
Karşı tarafa ait giderler ve vekâlet ücreti için ilamlı icra takibi yapılabilir ve borçlunun malvarlığına haciz konulabilir. Devlete ait bakiye harç ise vergi dairesi aracılığıyla tahsil edilir.
Davayı kaybeden tarafın ödeyeceği masraflar nelerdir?
Harçlar, tebligat ve posta giderleri, bilirkişi, keşif ve tanık ücretleri, geçici hukuki koruma giderleri ve karşı taraf avukatla temsil edildiyse tarifeye göre vekâlet ücreti.
Dava kısmen kazanılırsa masrafları kim öder?
Mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır. Vekâlet ücreti de kabul ve ret edilen kısımlar üzerinden her iki taraf lehine ayrı ayrı hesaplanabilir.
Özet
- Genel kural: Yargılama giderleri aleyhine hüküm verilen tarafa yüklenir (HMK m.326).
- Giderler harç, tebligat, bilirkişi, keşif, tanık ve geçici hukuki koruma masraflarını kapsar.
- Karşı taraf avukatla temsil edildiyse tarifeye göre vekâlet ücreti ödenir; bu ücret avukata aittir.
- Dava kısmen kazanılırsa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır.
- Arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmayan taraf, haklı çıksa bile giderlerin tamamından sorumlu olabilir.
- Ödenmeyen gider ve vekâlet ücreti için ilamlı icra takibi yapılabilir; bakiye harç vergi dairesince tahsil edilir.
Bir davanın olası maliyetini önceden görmek, dava açma veya sulh olma kararını vermeyi kolaylaştırır. Dural Hukuk, dava öncesi masraf ve risk değerlendirmesi, yargılama giderleri ile vekâlet ücretine ilişkin itirazlar ve ilamların icrası konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk