Faturaya dayalı icra takibi nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: Ödenmeyen bir fatura veya cari hesap bakiyesi için mahkeme kararı beklemeden ilamsız icra takibi (genel haciz yolu) başlatılabilir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir.
Ancak fatura tek başına borcun varlığını kesin olarak ispatlayan bir belge sayılmaz. Borçlu itiraz ederse takip durur ve alacaklı çoğu zaman önce arabulucuya başvurup ardından itirazın iptali davası açmak zorunda kalır. Bu yazıda fatura ve cari hesap alacaklarında takibin nasıl başlatıldığı, hangi belgelerin önem taşıdığı, borçlunun itirazına karşı izlenecek yollar, faiz hesabı ve şirketlerin takip öncesinde yapması gereken hazırlıklar anlatılmaktadır.
Faturaya Dayalı İcra Takibi Hangi Yolla Yapılır?
Fatura veya cari hesap alacağı için kural olarak ilamsız icra takibi yapılır. Alacaklı, icra dairesine takip talebinde bulunur; icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrini alan borçlu, İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 62. maddesi uyarınca yedi gün içinde itiraz edebilir; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m.66).
- Takip talebinin içeriği: Fatura tarih ve numaraları, asıl alacak, işlemiş faiz, faizin başlangıç tarihi ve takip sonrası istenecek faiz türü açıkça yazılmalıdır.
- Yetkili icra dairesi: İİK'nın 50. maddesi yollamasıyla Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun yetki kuralları uygulanır. Borçlunun yerleşim yeri veya şirket merkezi genel yetkili yerdir; para borçlarında ifa yeri alacaklının yerleşim yeri olduğundan (Türk Borçlar Kanunu m.89) takip alacaklının bulunduğu yerde de başlatılabilir.
- Arabuluculuk: İcra takibi başlatmak için arabulucuya başvurmak gerekmez. Arabuluculuk, borçlu itiraz ettikten sonra açılacak itirazın iptali davası için gündeme gelir.
- İhtiyati haciz: Borçlunun mal kaçırma ihtimali varsa, vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış para alacağı için İİK'nın 257. maddesi uyarınca mahkemeden ihtiyati haciz istenebilir; mahkeme teminat isteyebilir.
Fatura ve Cari Hesap Alacağında Hangi Belgeler Önemlidir?
Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 21. maddesine göre faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır. Ancak bu karine, taraflar arasında bir sözleşme ilişkisinin varlığını tek başına ispatlamaz; ilişkinin kurulduğu ve malın veya hizmetin teslim edildiği başka belgelerle desteklenmelidir.
| Belge | Neyi gösterir? | Dikkat edilecek nokta |
| Fatura (e-fatura, e-arşiv) | Satış veya hizmet bedelini | Sekiz günlük itiraz süresi içerikle ilgilidir, sözleşmeyi tek başına ispatlamaz |
| İrsaliye, teslim tutanağı | Malın teslim edildiğini | Teslim alanın kimliği ve imzası önemlidir |
| Sözleşme, sipariş formu, e-posta yazışmaları | Sözleşmenin kurulduğunu ve şartlarını | Yetkili kişilerle yapılan yazışmalar saklanmalıdır |
| İmzalı cari hesap mutabakatı | Bakiyenin borçlu tarafından kabul edildiğini | İmza yetkisi ve tarih kontrol edilmelidir |
| Ticari defterler | Alacağın kayıtlarda yer aldığını | HMK m.222 uyarınca usulüne uygun tutulmuş olmalıdır |
Fatura, yasal süresi içinde ve gerçek bir teslim veya hizmete dayanarak düzenlenmelidir. Vergi Usul Kanunu'nun 231. maddesine göre fatura, malın teslimi veya hizmetin yapılmasından itibaren yedi gün içinde düzenlenir; geriye dönük ya da gerçeği yansıtmayan fatura hem ispat hem vergi açısından risk doğurur.
Cari Hesap Alacağında Takip ve İİK 68/b
Sürekli ticari ilişkisi olan şirketler arasında borç ve alacaklar genellikle cari hesapta izlenir. Takip, cari hesabın kapanış bakiyesi üzerinden yapılır; bu nedenle bakiyenin hangi faturalardan ve ödemelerden oluştuğunu gösteren hesap ekstresi hazırlanmalıdır. Taraflarca imzalanmış dönemsel mutabakatlar, borçlunun sonradan "bu tutarı kabul etmiyorum" demesini zorlaştırır.
İİK'nın 68/b maddesi, cari hesap veya kredi sözleşmelerinde hesap özetlerinin noter aracılığıyla borçluya gönderilmesini ve borçlunun bir ay içinde itiraz etmemesi hâlinde bu belgelerin İİK'nın 68. maddesindeki belgelerden sayılmasını düzenler. Bu durumda alacaklı, itiraz hâlinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Hükmün somut ticari ilişkiye uygulanıp uygulanamayacağı, taraflar arasındaki sözleşmenin niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Borçlu İtiraz Ederse: İtirazın Kaldırılması mı, İtirazın İptali mi?
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklının önünde iki temel yol vardır:
- İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacak, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarı belgesine ya da İİK m.68/b kapsamındaki belgelere dayanıyorsa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir. Tek başına fatura, kural olarak bu yol için yeterli kabul edilmez.
- İtirazın iptali davası (İİK m.67): Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir. Taraflar tacir ve iş ticari ise dava asliye ticaret mahkemesinde görülür. TTK'nın 5/A maddesi uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
İtirazın iptali davası kazanılırsa ve alacak belirlenebilir nitelikteyse, haksız itiraz eden borçlu aleyhine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir (İİK m.67). Buna karşılık haksız ve kötü niyetli takip yapan alacaklı da benzer bir tazminatla karşılaşabilir; bu nedenle takip tutarının belgelere dayanması gerekir. Ticari alacaklarda dava süreci için ticari alacak davalarını anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.
Faiz ve Temerrüt: Fatura Alacağında Hangi Faiz İstenir?
Faizin başlangıcı borçlunun temerrüde düştüğü tarihtir. Ödeme günü kararlaştırılmışsa borçlu bu tarihte ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. TTK'nın 1530. maddesi kapsamındaki mal ve hizmet tedarikinde ödeme günü kararlaştırılmamışsa borçlu, kural olarak faturanın veya eşdeğer ödeme talebinin alınmasını izleyen otuz günün sonunda ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. Bu madde kamu idareleriyle yapılan sözleşmelere uygulanmaz.
- Sözleşmede faiz varsa: Kararlaştırılan temerrüt faizi istenir; ancak alacaklı aleyhine ağır derecede hakkaniyete aykırı hükümler geçersiz olabilir.
- Sözleşmede faiz yoksa: Ticari işlerde 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesi uyarınca avans faizi talep edilebilir; TTK m.1530 kapsamındaki işlemlerde ise Merkez Bankasının her yıl ilan ettiği oran esas alınır. Güncel oranlar Merkez Bankası duyurularından kontrol edilmelidir.
- İhtarname: Temerrüt tarihi belirsizse noter ihtarnamesi borçluyu temerrüde düşürmek için yararlıdır; ancak ihtarname zamanaşımını kesmez.
Takip Öncesi Şirketler İçin Kontrol Listesi
- Mutabakat isteyin: Cari hesap bakiyesi için yazılı mutabakat talep edin; imzalı mutabakat ispatı kolaylaştırır.
- Belgeleri dosyalayın: Fatura, irsaliye, sözleşme, sipariş ve yazışmaları tek dosyada toplayın.
- Zamanaşımını kontrol edin: Fatura alacaklarında süre kural olarak on yıldır (TBK m.146); alacağın türüne göre beş yıllık sürenin (TBK m.147) uygulanabileceği durumlar da vardır.
- Borçlunun durumunu araştırın: Konkordato veya iflas süreci olup olmadığı ve malvarlığı bilgisi takibin stratejisini belirler.
- Takip ve dava takvimini planlayın: İtiraz hâlinde altı aylık ve bir yıllık süreler ile arabuluculuk sürecini önceden hesaba katın.
Şirket alacaklarının toplu ve düzenli takibine ilişkin bilgiye alacak takibi sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Faturaya dayalı icra takibi sözleşme olmadan yapılabilir mi?
Evet. İlamsız takip başlatmak için yazılı sözleşme şart değildir; fatura ve cari hesap ekstresiyle takip açılabilir. Ancak borçlu itiraz ederse, sözleşme ilişkisinin ve teslimin irsaliye, yazışma veya ticari defterlerle ispat edilmesi gerekir.
Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmezse borç kesinleşir mi?
TTK'nın 21. maddesine göre süresinde itiraz edilmeyen faturanın içeriği kabul edilmiş sayılır. Ancak bu karine, sözleşme ilişkisinin varlığını tek başına ispatlamaz ve borçlunun icra takibine itiraz etmesine engel olmaz.
Borçlu ödeme emrine itiraz ederse ne olur?
Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Alacaklı, şartları varsa altı ay içinde itirazın kaldırılmasını veya bir yıl içinde arabuluculuk sonrasında itirazın iptali davası açılmasını tercih edebilir.
İtirazın iptali davasından önce arabuluculuk zorunlu mu?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabuluculuk sürecinde geçen süre, bir yıllık dava açma süresinden sayılmaz.
İmzalı cari hesap mutabakatı varsa itirazın kaldırılması istenebilir mi?
Borçlunun yetkili temsilcisince imzalanmış ve borcu açıkça kabul eden bir mutabakat, imzası inkâr edilmedikçe itirazın kaldırılması yolunda değerlendirilebilir. Belgenin niteliği ve imza yetkisi somut olayda ayrıca incelenmelidir.
Fatura alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Fatura alacaklarında zamanaşımı kural olarak on yıldır (TBK m.146). Bazı alacak türleri için beş yıllık süre öngörüldüğünden alacağın niteliği kontrol edilmelidir; icra takibi zamanaşımını keser.
Özet
- Fatura ve cari hesap alacağı için mahkeme kararı beklemeden ilamsız icra takibi başlatılabilir (İİK m.58 vd.).
- Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz ederse takip durur (İİK m.62, m.66).
- Sekiz gün içinde itiraz edilmeyen fatura içeriği kabul edilmiş sayılır, ancak sözleşmeyi tek başına ispatlamaz (TTK m.21).
- Noter aracılığıyla gönderilip bir ay içinde itiraz edilmeyen hesap özetleri itirazın kaldırılmasına dayanak olabilir (İİK m.68/b).
- İtirazın iptali davası bir yıl içinde açılır ve ticari davalarda öncesinde arabuluculuk zorunludur (İİK m.67, TTK m.5/A).
- Ödeme günü kararlaştırılmayan tedarik işlemlerinde borçlu faturanın alınmasından otuz gün sonra temerrüde düşer (TTK m.1530).
Fatura ve cari hesap alacaklarında takibin başarısı büyük ölçüde belgelerin düzenine, sürelerin doğru hesaplanmasına ve itiraz hâlinde izlenecek yolun isabetli seçilmesine bağlıdır. Dural Hukuk, şirket alacaklarının tahsili, ticari sözleşmeler, icra takipleri ve ticari arabuluculuk süreçleri konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk