İş kazası tutanağı nasıl tutulur sorusunun kısa cevabı şudur: İş kazası tutanağı, kazadan hemen sonra işveren veya işveren vekili tarafından; olayı gören tanıkların, iş güvenliği uzmanının ve durumu elveriyorsa kazazedenin katılımıyla düzenlenen, kazanın ne zaman, nerede ve nasıl olduğunu yorum katmadan anlatan yazılı belgedir. İşçi tutanağın bir örneğini öncelikle işverenden ister; işveren vermezse kişisel veri başvurusu, savcılık soruşturma dosyası, hastane ve SGK kayıtları ya da dava sırasında mahkeme aracılığıyla tutanağa ve diğer kaza belgelerine ulaşılabilir.
Tutanak, SGK'ya yapılan iş kazası bildirimiyle aynı şey değildir ve tek başına bir olayı iş kazası yapmaz. Buna karşılık SGK incelemesinde, ceza soruşturmasında ve tazminat davasında ilk bakılan belgelerden biridir; kazadan dakikalar sonra yazılan bir cümle yıllar sürecek bir dosyanın yönünü belirleyebilir. Bu yazıda iş kazası tutanağının hukuki dayanağı, içinde bulunması gereken bilgiler, imza ve şerh kuralları ile tutanağın ve diğer kaza belgelerinin nereden alınacağı anlatılmaktadır.
İş Kazası Tutanağı Nedir, Hangi Belgelerden Ayrılır?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 14. maddesine göre işveren bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenlemek zorundadır. Aynı madde, yaralanma veya ölümle sonuçlanmasa da çalışanı ya da ekipmanı zarara uğratma potansiyeli taşıyan olayların (uygulamada "ramak kala" olaylar) da incelenip raporlanmasını ister. Kanun tek tip bir tutanak formu öngörmez; uygulamada bu kayıt "iş kazası tespit tutanağı" veya "kaza tutanağı" adıyla düzenlenir.
Tutanağı, kazadan sonra ortaya çıkan diğer belgelerle karıştırmamak gerekir. Aşağıdaki tablo, bir iş kazası dosyasında en sık karşılaşılan belgeleri ve bunların nereden temin edildiğini özetler:
| Belge | Kim düzenler? | Ne işe yarar? | Nereden alınır? |
| İşyeri kaza tutanağı | İşveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, tanıklar | Olayın ilk ve en yakın tarihli tespiti | İşveren, insan kaynakları veya İSG birimi |
| İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi | İşveren (SGK'ya) | Kazanın SGK kayıtlarına girmesi | İşveren; SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezi |
| Kaza araştırma (kök neden) raporu | İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi | Kazanın nedenleri ve alınacak önlemler | İşveren |
| Kolluk tutanakları ve ifadeler | Polis veya jandarma | Ceza soruşturmasının başlangıç belgeleri | Cumhuriyet başsavcılığındaki soruşturma dosyası |
| İlk müdahale kaydı, adli rapor, epikriz | Hastane | Yaralanmanın niteliği ve hastaya ilk anlatılan olay | Hastane arşivi; çoğu kayıt e-Nabız |
| SGK denetmeni veya iş müfettişi raporu | SGK, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı | Olayın iş kazası sayılıp sayılmadığı, kusur ve önlem eksikleri | SGK il müdürlüğü; dava dosyası |
İşverenin SGK'ya bildirim yükümlülüğü tutanaktan ayrıdır: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre iş kazası kolluğa derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. Bu sürenin nasıl hesaplandığını ve geç bildirimin sonuçlarını SGK İş Kazası Bildirimi: 3 İş Günü Kuralı ve Geç Bildirim Cezası yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
İş Kazası Tutanağı Nasıl Tutulur? Adım Adım
Tutanağın güvenilirliği, ne kadar erken ve ne kadar somut yazıldığına bağlıdır. İşveren veya işveren vekili olarak tutanak düzenleyecekseniz şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Önce müdahale: Yaralıya ilk yardım yapılır, gerekiyorsa 112 aranır ve tehlike kaynağı durdurulur. Tutanak hiçbir zaman tedaviyi geciktirmemelidir.
- Olay yerini koruyun: Ağır yaralanma veya ölüm hâlinde kolluk ve savcılık incelemesi yapılacağından makine, ekipman ve olay yeri mümkün olduğunca bozulmadan bırakılır.
- Tanıkları belirleyin: Olayı gören veya hemen sonrasında olay yerine gelen çalışanların adı, görevi ve iletişim bilgisi not edilir.
- Olayı olduğu gibi yazın: Kim, saat kaçta, hangi bölümde, hangi işi yaparken, hangi makine veya malzemeyle, vücudun neresinden yaralandı? "Dikkatsizlik sonucu" gibi kusur yorumları yerine gözlenen olgular yazılır.
- Kanıtları ekleyin: Olay yeri fotoğrafları, kamera kaydının saklandığı bilgisi, kişisel koruyucu donanımın kullanılıp kullanılmadığı ve ekipmanın durumu tutanağa işlenir.
- İmzaları alın: Düzenleyen kişi, tanıklar ve iş güvenliği uzmanı imzalar; kazazede durumu elveriyorsa kendi beyanını yazarak imzalar, elvermiyorsa bu durum tutanağa not edilir.
- Örnek verin ve bildirin: İmzalı tutanağın bir örneği kazazedeye verilir, kaza SGK'ya süresinde bildirilir ve tutanak özlük dosyasında saklanır.
Tutanakta Bulunması Gereken Bilgiler
Resmî bir şablon olmasa da eksiksiz bir iş kazası tutanağında aşağıdaki alanların bulunması beklenir. Bu tablo, kendi tutanağınızı kontrol etmek için bir örnek liste olarak da kullanılabilir:
| Alan | Ne yazılmalı? |
| İşyeri bilgileri | Unvan, adres, SGK işyeri sicil numarası, kazanın olduğu bölüm |
| Kazazede bilgileri | Ad soyad, T.C. kimlik numarası, görevi, işe giriş tarihi |
| Tarih ve saat | Kazanın günü ve saati, tutanağın düzenlendiği gün ve saat |
| Yapılan iş | Kazazedenin o sırada yaptığı iş ve bu işin kimin talimatıyla yapıldığı |
| Oluş şekli | Kazanın nasıl gerçekleştiği, kullanılan makine, araç veya malzeme |
| Yaralanma | Etkilenen vücut bölgesi, yapılan ilk müdahale, sevk edilen sağlık kuruluşu |
| Önlemler | Kişisel koruyucu donanım, makine korumaları, uyarı levhaları ve eğitim kayıtlarının durumu |
| Tanıklar | Ad soyad, görev, imza |
| Ekler ve imzalar | Fotoğraflar, krokiler; düzenleyen, tanıklar, iş güvenliği uzmanı ve kazazedenin imzası veya şerhi |
Tutanağı İmzalamak Zorunda mısınız? Şerh Düşme Hakkı
Kazazede veya tanık, olayı gerçeğe aykırı anlatan bir tutanağı imzalamak zorunda değildir. Uygulamada en sık görülen sorunlar, kazanın işyeri dışında veya "evde düşme" gibi gösterilmesi, işçiye "talimata uymadı" ifadesi içeren hazır metinlerin imzalatılması ve tutanağın günler sonra geriye tarihli olarak düzenlenmesidir. Bu durumlarda şunlara dikkat edin:
- Okumadan imzalamayın: Tedavi sırasında veya ağrı altındayken imza istenirse, metni sonradan okuyacağınızı söyleyebilirsiniz.
- Şerh düşün: İmzalayacaksanız, katılmadığınız kısmı "Olay bu şekilde gerçekleşmemiştir; kaza şöyle olmuştur..." diye imzanızın üstüne el yazınızla ekleyin.
- Bir örneğini isteyin: İmzaladığınız belgenin fotoğrafını çekin veya örneğini isteyin.
- Hastanede doğru anlatın: Hastanenin ilk kaydına olayın işte ve nasıl olduğunu açıkça söyleyin; bu kayıt sonradan tutanakla karşılaştırılan bağımsız bir delildir.
Tutanak, mahkeme bakımından tek başına kesin delil değildir. Tanık beyanları, kamera kayıtları, hastane kayıtları ve bilirkişi incelemesiyle birlikte değerlendirilir; kazadan hemen sonra, olaya katılan herkesin imzasıyla düzenlenmiş bir tutanak ise doğal olarak daha fazla itibar görür. İşçinin şerhi veya imzadan kaçınması, kendi anlatımını ileride ispatlamasını kolaylaştırır.
İş Kazası Tutanağı Nereden Alınır?
Tutanağın aslı işverendedir. İşçi veya ölüm hâlinde yakınları tutanağa ve diğer kaza belgelerine şu yollarla ulaşabilir:
İşverenden yazılı talep
İlk adım, işverenden tutanağın ve kaza araştırma raporunun bir örneğini e-posta veya dilekçeyle istemektir. Talebin yazılı yapılması ve gönderildiğinin ispatlanabilmesi önemlidir; cevap verilmemesi de ileride dava dosyasında değerlendirilebilecek bir olgudur.
Kişisel verilere erişim başvurusu
Tutanak, kazazedenin kimlik ve sağlık bilgilerini içerdiğinden kişisel veri niteliğindedir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca işverene başvurarak hakkınızda işlenen verileri ve bunların bir örneğini talep edebilirsiniz; Kanun'un 13. maddesine göre başvuru en geç otuz gün içinde sonuçlandırılmalıdır.
Savcılık, hastane ve SGK kayıtları
Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda başlatılan ceza soruşturmasında kolluk tutanakları, tanık ifadeleri ve bilirkişi raporu soruşturma dosyasında yer alır; mağdur veya vekili bu belgelerin örneğini Cumhuriyet başsavcılığından isteyebilir, ancak dosyada kısıtlama kararı varsa erişim sınırlanabilir. Hastane kayıtları ilgili hastaneden ve büyük ölçüde e-Nabız üzerinden alınabilir. Kazanın SGK'ya bildirilip bildirilmediğini ve rapor kayıtlarını kontrol etmenin yollarını İş Kazası Raporu e-Devlette Görünür mü? yazımızda anlattık; bildirge örneği için SGK il müdürlüğüne dilekçeyle de başvurulabilir.
Dava sırasında mahkeme aracılığıyla
Tazminat veya tespit davası açıldıktan sonra, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 219 ve 220. maddeleri uyarınca elinde bulunan belgeyi ibraz etmesi için işverene süre verilmesi istenebilir. Mahkeme ayrıca SGK, savcılık ve hastaneden kayıtları kendisi getirtir.
İşveren Tutanak Tutmaz veya Kazayı Bildirmezse Ne Yapılır?
İşverenin tutanak düzenlememesi veya kazayı SGK'ya bildirmemesi, işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. Bu durumda kendi delillerinizi erkenden güvenceye alın: olayın tarihini ve saatini, tanıkların adlarını, yaralanmanın fotoğraflarını ve kazayla ilgili mesajlaşmaları kaydedin. Ardından SGK il müdürlüğüne veya sosyal güvenlik merkezine yazılı başvuru yaparak kazayı bildirebilirsiniz; Kurum, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca olayın iş kazası olup olmadığını soruşturabilir.
Süresinde bildirim yapılmaması işveren için ayrıca yaptırım doğurur: Bildirim tarihine kadar sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir (5510 m.21) ve idari para cezası uygulanır. Kazanın ardından ilk günlerde atılması gereken diğer adımları İş Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler yazımızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tutanağını kim tutar?
Tutanağı işveren veya işveren adına yetkili kişi (ustabaşı, şantiye şefi, insan kaynakları sorumlusu gibi) düzenler. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin sürece katılması, olayı gören tanıkların ve mümkünse kazazedenin imzasının alınması tutanağın güvenilirliğini artırır.
İş kazası tutanağı nereden alınır, işveren vermezse ne olur?
Tutanak işverenden yazılı olarak istenir. İşveren vermezse kişisel verilere erişim başvurusu yapılabilir; dava açıldığında da mahkeme işverenden belgeyi sunmasını isteyebilir. Savcılık dosyası, hastane ve SGK kayıtları da kazanın ispatında kullanılır.
İş kazası tutanağı olmadan tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Tutanak önemli bir delil olsa da dava şartı değildir. Kazanın iş kazası olduğu ve nasıl gerçekleştiği tanık, hastane kaydı, kamera kaydı, SGK incelemesi ve bilirkişi raporu gibi başka delillerle de ispatlanabilir.
Tutanakta kaza yanlış anlatılmışsa ne yapmalıyım?
Tutanağı imzalamadıysanız imzalamayabilir veya katılmadığınız kısmı şerh ederek imzalayabilirsiniz. İmzaladıysanız, kendi anlatımınızı tarih atılmış bir dilekçeyle işverene ve SGK'ya bildirmeniz, tanıklarınızı ve diğer delillerinizi bir an önce güvenceye almanız önerilir.
İş kazası tutanağı ile SGK bildirgesi aynı şey mi?
Hayır. Tutanak işyerinde olayın tespiti için düzenlenen iç belgedir. İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ise işverenin SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde yapması gereken resmî bildirimdir.
Tutanak kaç gün içinde düzenlenmelidir?
Kanunda tutanak için ayrı bir gün sayısı öngörülmemiştir. Ancak SGK bildirimi üç iş günü içinde yapılacağından ve tanık anlatımları zamanla zayıfladığından, tutanağın kaza günü düzenlenmesi en sağlıklı yoldur.
Özet
- İşveren tüm iş kazalarının kaydını tutmak ve inceleme raporu düzenlemekle yükümlüdür (6331 s. Kanun m.14).
- İş kazası kolluğa derhal, SGK'ya en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir (5510 s. Kanun m.13).
- Tutanak olayı yorum katmadan; tarih, saat, yer, yapılan iş, oluş şekli, tanıklar ve imzalarla anlatmalıdır.
- Gerçeğe aykırı tutanak imzalanmak zorunda değildir; katılmadığınız kısım şerh edilerek imzalanabilir.
- Tutanak işverenden, kişisel veri başvurusuyla (KVKK m.11), savcılık dosyasından veya dava sırasında mahkeme aracılığıyla (HMK m.219-220) elde edilebilir.
- Tutanak yoksa da iş kazası tanık, hastane kaydı ve SGK incelemesi gibi delillerle ispatlanabilir.
Tutanaktaki tek bir ifade kazanın iş kazası sayılmasını ve kusur dağılımını etkileyebileceğinden, belgelerin kazadan sonraki ilk günlerde gözden geçirilmesi önemlidir. Dural Hukuk, iş kazası sonrası delil toplama, SGK süreçleri ve iş kazası tazminat davaları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk