Kardeşin Saklı Payı Var mı? Kardeş ve Yeğenlerin Miras Hakları

Miras paylaşımında sık karşılaşılan bir soru, kardeşlerin ve yeğenlerin mirastan tamamen dışlanıp dışlanamayacağıdır. Kardeşin saklı payı var mı sorusunun kısa cevabı: Hayır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 506. maddesinde kardeşlere tanınan saklı pay, 5650 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır ve bu değişiklik 10 Mayıs 2007'de yürürlüğe girmiştir. Yeğenlerin de saklı payı yoktur. Bu nedenle mirasbırakan, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle kardeşlerini ve yeğenlerini mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.

Bu durum, kardeşlerin hiçbir koşulda mirasçı olmadığı anlamına gelmez. Mirasbırakanın çocuğu yoksa ve anne-babası ölmüşse kardeşler yasal mirasçı olabilir; kardeş de ölmüşse onun yerine çocukları, yani yeğenler geçer. Ancak saklı payları olmadığı için mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarına karşı tenkis davası açamazlar. Aşağıda kimlerin saklı payı olduğu, kardeş ve yeğenlerin hangi durumlarda mirasçı olduğu ve başvurabilecekleri hukuki yollar anlatılmaktadır.

Saklı Pay Nedir, Kimlere Tanınır?

Saklı pay, yasal mirasçılardan bazılarına kanunla güvence altına alınan ve mirasbırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya belirli bağışlarla ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. TMK'nın 505. maddesine göre altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasbırakan mirasının tamamında serbestçe tasarruf edebilir.

TMK'nın 506. maddesinin güncel hâline göre saklı pay oranları şöyledir:

Saklı payın ayrıntılı hesaplanması ve ihlal edildiğinde neler yapılabileceği için saklı pay oranlarını ve ihlal durumunu anlatan yazıya göz atabilirsiniz.

Kardeşlerin Saklı Payı Neden Yok? 2007 Değişikliği

Türk Medeni Kanunu ilk yürürlüğe girdiğinde kardeşler de saklı paylı mirasçılar arasındaydı. 5650 sayılı Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 10 Mayıs 2007 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi ve TMK'nın 506. maddesindeki kardeşlere ilişkin bendi metinden çıkardı. Bu tarihten sonra kardeşler, yasal mirasçı olsalar bile saklı paylı mirasçı değildir.

Mirasa uygulanacak hükümler kural olarak mirasbırakanın ölüm tarihine göre belirlenir. Bu nedenle ölüm 10 Mayıs 2007'den önce gerçekleşmişse, o tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre kardeşlerin saklı payı gündeme gelebilir. Eski tarihli ölümlere ilişkin dosyalarda bu hususun ayrıca incelenmesi gerekir.

Kardeşler ve Yeğenler Ne Zaman Mirasçı Olur?

Türk miras hukukunda yasal mirasçılık zümre sistemine göre belirlenir. Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz:

1. Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, çocuğu ölmüşse torunları).
2. İkinci zümre: Mirasbırakanın ana ve babası; bunlardan ölmüş olanın yerine onun altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve kardeş ölmüşse yeğenleri.
3. Üçüncü zümre: Büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu.

Buna göre mirasbırakanın çocuğu veya torunu varsa kardeşler mirasçı olmaz. Altsoy yoksa ve anne-baba hayattaysa miras onlara kalır. Anne veya babadan biri ölmüşse, ölen ebeveynin payı onun altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine geçer. Yeğenler ise ancak kendi anne veya babaları (mirasbırakanın kardeşi) mirasbırakandan önce ölmüşse, onun yerine geçerek mirasçı olur.

Ana-baba bir kardeşler ile yalnızca anne veya yalnızca baba bir olan (yarım) kardeşler arasında da fark vardır. Yarım kardeşler, yalnızca ortak oldukları ebeveyn tarafından gelen paydan yararlanır. Ortak ebeveyni bulunmayan üvey kardeşler ise yasal mirasçı değildir.

Sağ kalan eşin varlığı da payları etkiler. TMK'nın 499. maddesine göre eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda mirasın yarısını alır; kalan yarı ana-baba zümresine, onlar ölmüşse kardeşlere kalır.

Mirasbırakan Kardeşini Mirastan Dışlayabilir mi?

Evet. Kardeşlerin saklı payı olmadığı için mirasbırakan, geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesiyle malvarlığını dilediği kişiye bırakabilir. Bunun için kardeşini mirastan çıkarmasına (ıskat) veya bir gerekçe göstermesine gerek yoktur. Mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve eşi bulunmuyorsa, mirasının tamamını örneğin bir arkadaşına, bir vakfa veya yeğenlerinden yalnızca birine bırakabilir.

Eşi sağ olan bir mirasbırakan ise eşin saklı payına dokunmamak kaydıyla, kardeşlerine düşecek payı başkasına bırakabilir. Sağlığında yapılan bağışlar ve satışlar da aynı şekilde, kardeşler bakımından tenkise konu olmaz.

Örnek: Eş, Kardeşler ve Yeğenlerle Birlikte Miras

Konuyu somutlaştırmak için şu örneği düşünelim: Çocuğu olmayan ve anne-babası kendisinden önce ölmüş bir kişi; eşini, iki kardeşini ve kendisinden önce ölmüş üçüncü kardeşinin iki çocuğunu geride bırakarak vefat ediyor. Terekenin değeri 3.000.000 TL olsun (rakam yalnızca örnek amaçlıdır).

• Eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğu için mirasın yarısını, yani 1.500.000 TL'yi alır.
• Kalan yarı üç kardeş koluna eşit bölünür: Sağ olan iki kardeşin her biri 500.000 TL alır.
• Ölmüş kardeşin payı olan 500.000 TL, onun iki çocuğuna (yeğenlere) 250.000 TL olarak geçer.

Mirasbırakan geçerli bir vasiyetname bırakmamışsa paylaşım bu şekilde yapılır. Ancak mirasbırakan sağlığında, eşin payına dokunmadan kalan yarıyı örneğin bir vakfa vasiyet etmişse, kardeşler ve yeğenler bu tasarrufa karşı tenkis davası açamaz; çünkü saklı payları yoktur. Mirasbırakan malvarlığının tamamını vakfa bırakmışsa ise yalnızca eş, saklı payı olan 1.500.000 TL'lik kısım için tenkis yoluna gidebilir.

Kardeşler ve Yeğenler Hangi Davaları Açabilir?

Saklı payın bulunmaması, kardeşlerin ve yeğenlerin hiçbir hukuki yola başvuramayacağı anlamına gelmez. Yasal mirasçı konumundaki kardeş ve yeğenler için şu yollar gündeme gelebilir:

• Tenkis davası: TMK'nın 560. maddesine göre yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılar açabilir. Bu nedenle kardeş ve yeğenler bu davayı açamaz.
• Vasiyetnamenin iptali davası: TMK'nın 557. maddesine göre tasarruf, mirasbırakanın ehliyetsizliği, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil eksikliği nedeniyle iptal ettirilebilir. Vasiyetname iptal edilirse yasal mirasçılık kuralları uygulanır.
• Muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası: Mirasbırakan, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla aslında bağışladığı bir taşınmazı satış gibi göstermişse, Yargıtay'ın 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararından bu yana yerleşik uygulamasına göre saklı payı olmayan yasal mirasçılar da bu davayı açabilir.
• Mirasçılık belgesi ve paylaşım: Mirasçı olan kardeşler, mirasçılık belgesi alarak terekenin paylaşımını veya ortaklığın giderilmesini talep edebilir.

Vasiyetnamenin iptali davası süreye bağlıdır. TMK'nın 559. maddesine göre dava, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmesinden itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde açılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Kardeşin saklı payı var mı?

Hayır. Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun'la kaldırılmış ve değişiklik 10 Mayıs 2007'de yürürlüğe girmiştir. Kardeşler yasal mirasçı olabilir, ancak vasiyetnameyle mirastan dışarıda bırakılabilir.

Yeğenlerin saklı payı var mı?

Hayır. Yeğenler, ancak kendi anne veya babaları mirasbırakandan önce ölmüşse onların yerine yasal mirasçı olur; saklı payları bulunmaz.

Kardeşler tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Tenkis davası yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılara tanınmıştır. Kardeşler ise vasiyetnamenin iptali veya muris muvazaası gibi farklı hukuki sebeplere dayanan davaları değerlendirebilir.

Kardeşim tüm malını başkasına vasiyet ettiyse ne yapabilirim?

Vasiyetname geçerliyse kural olarak buna itiraz edilemez. Ancak mirasbırakanın vasiyetname sırasında ayırt etme gücünden yoksun olduğu, baskı altında kaldığı veya şekil kurallarına uyulmadığı gibi bir sebep varsa, kanuni süreler içinde iptal davası açılabilir.

Yarım kardeşler ve üvey kardeşler mirasçı olur mu?

Yarım kardeşler, ortak oldukları ebeveyn tarafından gelen paydan yararlanarak mirasçı olabilir. Ortak ebeveyni bulunmayan üvey kardeşler ise yasal mirasçı değildir.

Mirasçı olan kardeş mirası reddedebilir mi?

Evet. Yasal mirasçı olan kardeş ve yeğenler de diğer mirasçılar gibi mirası reddedebilir. Ret için kanunda öngörülen süre üç aydır; bu süre yasal mirasçılar bakımından kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat ederlerse bu tarihten itibaren işler. Özellikle terekenin borçlu olduğu durumlarda bu sürenin kaçırılmaması önemlidir.

Özet

• Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır; değişiklik 10 Mayıs 2007'den beri yürürlüktedir.
• Yeğenlerin de saklı payı yoktur; yalnızca ölen ebeveynlerinin yerine geçerek yasal mirasçı olabilirler.
• Saklı pay yalnızca altsoya, ana-babaya ve sağ kalan eşe tanınır.
• Mirasbırakan, kardeşlerini vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirastan tamamen dışarıda bırakabilir.
• Kardeşler tenkis davası açamaz; ancak vasiyetnamenin iptali ve muris muvazaası davaları gündeme gelebilir.
• Ölüm 10 Mayıs 2007'den önceyse eski düzenlemenin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca incelenmelidir.

Miras paylaşımı, vasiyetnamenin geçerliliği veya mirasçılar arasındaki uyuşmazlıklarda her ailenin durumu farklıdır ve sürelerin kaçırılmaması önemlidir. Dural Hukuk, mirasçılık belgesi, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaası gibi miras hukuku konularında danışmanlık ve dava takibi desteği sunmaktadır. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk