Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır? Miktar Nasıl Belirlenir?

Manevi tazminat davası, haksız bir eylem nedeniyle kişilik hakları zedelenen kişinin yaşadığı acı, elem ve üzüntünün bir ölçüde giderilmesi için açılan ve sonunda bir miktar para ödenmesine hükmedilen davadır. Dava, kural olarak asliye hukuk mahkemesinde, talep edilen miktar belirtilerek ve haksız eylemi ispatlayan delillerle birlikte açılır. Miktarı ise kanunda yazılı bir tarife değil, olayın tüm özelliklerini değerlendiren hâkim belirler.

Trafik kazası, iş kazası, tıbbi hata, hakaret veya özel hayatın ihlali gibi pek çok olay manevi tazminat talebine konu olabilir. Bu nedenle davanın hangi mahkemede, hangi süre içinde ve kime karşı açılacağı olaydan olaya değişir. Aşağıda manevi tazminat davasının şartları, açılış aşamaları, miktarın belirlenmesinde dikkate alınan ölçütler ve sık yapılan hatalar açıklanmaktadır.

Manevi Tazminat Nedir, Hangi Durumlarda İstenir?

Manevi tazminat, kişinin malvarlığında değil, ruhsal ve bedensel bütünlüğünde, onurunda veya diğer kişilik değerlerinde meydana gelen zarar karşılığında istenir. Amacı zarar göreni zenginleştirmek değil, yaşadığı manevi acıyı hafifletmek ve bir ölçüde tatmin sağlamaktır.

Türk hukukunda manevi tazminatın başlıca dayanakları şunlardır:

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi: Bedensel zarar veya ölüm hâlinde manevi tazminatı düzenler. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınları da manevi tazminat isteyebilir.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 58. maddesi: Kişilik hakkının zedelenmesi hâlinde manevi tazminat istenebileceğini öngörür.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri: Kişilik hakkının hukuka aykırı saldırılara karşı korunmasını ve bu amaçla açılabilecek davaları düzenler.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesinin ikinci fıkrası: Boşanmaya yol açan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşin manevi tazminat isteyebileceğini belirtir.

Cismani zarar ne demek?

Cismani zarar, bedensel zarar anlamına gelir. Bir kişinin trafik kazası, iş kazası veya tıbbi müdahale gibi bir olay sonucunda yaralanması, sakat kalması ya da sağlığının bozulması cismani zarardır. Cismani zarar hem tedavi giderleri ve kazanç kaybı gibi maddi tazminat taleplerini hem de yaşanan acı nedeniyle manevi tazminat talebini doğurabilir.

Davayı Kim Açabilir, Kime Karşı Açılır?

Manevi tazminat davasını kural olarak kişilik hakkı zedelenen kişi açar. Ölüm veya ağır bedensel zarar hâlinde eş, çocuklar, anne, baba ve olayın özelliğine göre kardeşler gibi yakınlar da kendi acıları nedeniyle dava açabilir.

Dava, zarara yol açan kişiye karşı açılır. Bunun yanında kanunun sorumlu tuttuğu başka kişiler de davalı olabilir. Örneğin trafik kazalarında aracın işleteni, çalışanının verdiği zarardan dolayı işveren veya kamu görevlisinin görevi sırasında verdiği zarardan dolayı idare sorumlu tutulabilir. Kamu görevlilerinin görevleri sırasında işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, Anayasa'nın 129. maddesi uyarınca kural olarak doğrudan görevliye değil, idareye karşı açılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Manevi tazminat davasının hangi mahkemede açılacağı, zararın kaynağına göre değişir:

Yetkili mahkeme ise kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Haksız fiilden doğan davalarda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 16. maddesi uyarınca haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ile zarar görenin yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir.

Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır? Adım Adım

1. Delilleri toplayın: Kaza tespit tutanağı, hastane ve adli tıp raporları, ekran görüntüleri, mesajlar, tanık bilgileri ve varsa ceza dosyası belgeleri bir araya getirilmelidir.
2. Süreleri kontrol edin: Zamanaşımı dolmadan dava açılmalıdır.
3. Arabuluculuk gerekip gerekmediğini belirleyin: Ticari davalarda ve bazı tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Haksız fiilden doğan genel manevi tazminat davalarında ise kural olarak böyle bir zorunluluk yoktur.
4. Dava dilekçesini hazırlayın: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 119. maddesine göre dilekçede tarafların kimlik ve adres bilgileri, olayların açık özeti, deliller, hukuki sebepler ve talep sonucu yer almalıdır. Manevi tazminat talebinde istenen miktar açıkça yazılmalıdır.
5. Harç ve gider avansını yatırın: Talep edilen miktar üzerinden nispi harç hesaplanır; dava açılırken bu harcın dörtte biri peşin ödenir. Ayrıca tebligat ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır. Ekonomik durumu yetersiz olanlar adli yardım talep edebilir.
6. Yargılama süreci: Dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat (tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi) ve sözlü yargılamadan sonra karar verilir.
7. Kanun yolları: Karara karşı kanuni şartlar varsa istinaf ve temyiz yoluna başvurulabilir.

Tazminat hukukunun maddi ve manevi tazminat türleri hakkında genel bilgi için tazminat hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.

Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Kanun, manevi tazminat için sabit bir tutar veya tablo öngörmez. Türk Borçlar Kanunu'nun 56. maddesi, hâkimin olayın özelliklerini göz önüne alarak zarar görene uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verebileceğini belirtir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında miktar belirlenirken şu ölçütler dikkate alınır:

• Olayın meydana geliş şekli ve ağırlığı,
• Tarafların kusur durumu ve kusur oranları,
• Zarar görenin yaşadığı acının yoğunluğu ve süresi, kalıcı bir sakatlık olup olmadığı,
• Tarafların sosyal ve ekonomik durumları,
• Olay tarihindeki paranın alım gücü,
• Tazminatın zenginleşme aracı olmaması, ancak sembolik de kalmaması.

Hâkim, davacının talep ettiği miktardan fazlasına hükmedemez. Bu nedenle talep edilecek miktarın, benzer olaylardaki uygulama ve olayın ağırlığı dikkate alınarak gerçekçi biçimde belirlenmesi önemlidir. 7589 sayılı Kanun ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki belirsiz alacak davası kaldırılmış ve dava sırasında talebin artırılmasına ilişkin kurallar yeniden düzenlenmiştir; bu nedenle miktarın baştan özenle belirlenmesi daha da önem kazanmıştır.

Haksız fiilden doğan manevi tazminatta faiz, kural olarak olay tarihinden itibaren istenebilir. 7589 sayılı Kanun'la bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faizin başlangıcına ilişkin yeni kurallar getirilmiştir; bu değişiklik ağırlıklı olarak maddi tazminat hesaplarını ilgilendirir.

Zamanaşımı Süreleri

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 72. maddesine göre haksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılda ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar. Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır.

Boşanmaya bağlı manevi tazminat talepleri ise boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir; boşanma hükmünün kesinleşmesinden sonra bu dava hakları, Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi uyarınca bir yıllık zamanaşımına tabidir.

Trafik Kazalarında Manevi Tazminat ve Sigorta

Trafik kazalarında en sık karşılaşılan yanılgı, manevi tazminatın zorunlu trafik sigortasından ödeneceğinin düşünülmesidir. Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, manevi tazminat taleplerini teminat dışında saymaktadır. Bu nedenle manevi tazminat talebi kural olarak aracın sürücüsüne ve işletenine yöneltilir. Araç için ihtiyari mali mesuliyet (İMM) sigortası yapılmışsa poliçede manevi tazminat teminatı bulunup bulunmadığına ayrıca bakılmalıdır.

Kazayla ilgili bir ceza davası görülüyor olabilir. Ancak Türk Borçlar Kanunu'nun 74. maddesine göre hukuk hâkimi, ceza hâkiminin beraat kararıyla ve kusura ilişkin değerlendirmesiyle bağlı değildir. Yani manevi tazminat davası açmak için ceza davasının sonuçlanmasını beklemek zorunlu değildir; yine de ceza dosyasındaki deliller tazminat davasında önemli rol oynar.

Sık Sorulan Sorular

Manevi tazminat davası ne kadar sürer?

Süre; mahkemenin iş yüküne, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediğine ve kanun yollarına başvurulup başvurulmadığına göre değişir. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir.

Manevi tazminat ne kadar istenmeli?

Kanunda bir tablo yoktur. Olayın ağırlığı, kusur durumu, tarafların ekonomik durumu ve benzer davalardaki uygulama birlikte değerlendirilerek gerçekçi bir miktar belirlenmelidir. Hâkim talep edilenden fazlasına karar veremez.

Cismani zarar ne demek?

Cismani zarar, bir kişinin vücut bütünlüğünün ve sağlığının zarar görmesidir. Yaralanma, sakatlık veya hastalık cismani zarara örnektir ve hem maddi hem de manevi tazminat talebine dayanak olabilir.

Ceza davası bitmeden manevi tazminat davası açılabilir mi?

Evet. Hukuk hâkimi ceza hâkiminin kusur değerlendirmesi ve beraat kararıyla bağlı olmadığından, ceza davasının sonucunu beklemeden manevi tazminat davası açılabilir. Bu durumda zamanaşımı sürelerinin ayrıca takip edilmesi gerekir.

Tazminat hukuku nedir?

Tazminat hukuku, bir kişinin başkasına verdiği maddi ve manevi zararların hangi şartlarla ve ne ölçüde giderileceğini düzenleyen kuralların bütünüdür. Haksız fiiller, sözleşmeye aykırılık ve kusursuz sorumluluk hâlleri bu alanın temel konularıdır.

Özet

• Manevi tazminat, kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle yaşanan acı ve üzüntünün giderilmesi için istenir.
• Başlıca dayanaklar Türk Borçlar Kanunu'nun 56 ve 58. maddeleri ile Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleridir.
• Görevli mahkeme olayın türüne göre asliye hukuk, tüketici, iş, aile veya idare mahkemesi olabilir.
• Miktarı hâkim belirler; olayın ağırlığı, kusur ve tarafların durumu dikkate alınır ve talep edilenden fazlasına hükmedilemez.
• Haksız fiilde zamanaşımı kural olarak öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıldır.
• Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz; talep sürücü ve işletene yöneltilir.

Manevi tazminat davası açmayı düşünüyorsanız; görevli mahkemenin, sürelerin ve talep edilecek miktarın belirlenmesi konusunda Dural Hukuk destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk