SGK Primi Eksik Yatırılan İşçi Ne Yapmalı? Hizmet Tespit Davası

Sigortası hiç yapılmayan, işe giriş tarihi geç gösterilen ya da prim günleri eksik bildirilen işçinin başvurabileceği temel hukuki yol hizmet tespit davasıdır. Hizmet tespit davası, Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirilmeyen veya eksik bildirilen gerçek çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla tespit edilmesini ve bu sürelerin sigorta kayıtlarına işlenmesini sağlar. Dava iş mahkemesinde, kural olarak işverene karşı açılır.

Bu davada en kritik konu süredir: Bildirilmeyen çalışmalar için dava, kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Örneğin 2021 yılında geçen ve hiç bildirilmemiş çalışmalar için bu süre 31 Aralık 2026'da dolar. Aşağıda primlerin eksik yatırıldığının nasıl anlaşılacağı, dava şartları, süreler, deliller ve dava sonrasında neler olacağı açıklanmaktadır.

SGK Priminin Eksik Yatırıldığı Nasıl Anlaşılır?

Çalışmalarınızın SGK'ya doğru bildirilip bildirilmediğini e-Devlet üzerinden "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" hizmetiyle kontrol edebilirsiniz. Dökümde her ay için bildirilen prim günü, kazanç tutarı ve işyeri bilgileri yer alır. Uygulamada en sık karşılaşılan eksik bildirim türleri şunlardır:

• Hiç bildirilmeyen çalışma: İşçinin tamamen sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılması,
• Geç giriş veya erken çıkış: İşe başlama tarihinin gerçekte olduğundan sonra, ayrılış tarihinin ise önce gösterilmesi,
• Eksik gün bildirimi: Tam ay çalışılmasına rağmen ayda 30 günden az prim günü bildirilmesi,
• Düşük ücret bildirimi: Gerçekte daha yüksek ücret ödenmesine rağmen SGK'ya asgari ücret veya daha düşük bir tutar bildirilmesi,
• Kesintili bildirim: Aralıksız çalışılmasına rağmen dönem dönem çıkış ve tekrar giriş yapılmış gibi gösterilmesi.

Eksik bildirim yalnızca bugünü değil, emeklilik tarihini, emekli aylığının tutarını, kıdem tazminatını ve sağlık hizmetlerinden yararlanmayı da doğrudan etkiler.

Hizmet Tespit Davası Nedir?

Hizmet tespit davası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasına dayanır. Bu hükme göre, çalıştıkları işveren tarafından Kuruma bildirilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispatlayabilirler. Mahkeme kararıyla tespit edilen süreler ve kazançlar sigortalının kayıtlarına işlenir.

Dava, hizmet sözleşmesiyle (4/a kapsamında) çalışan işçiler için açılır. Davanın amacı bir para alacağı değil, gerçek çalışma süresinin ve koşullarının resmî olarak tespit edilmesidir. Bu nedenle hizmet tespit davası kamu düzenine ilişkin kabul edilir ve hâkim delilleri kendiliğinden araştırabilir. Aynı nedenle işverenin davayı kabul etmesi veya çalışmayı ikrar etmesi tek başına yeterli sayılmaz; mahkeme, sahte sigortalılığın önüne geçmek için çalışmanın gerçek olup olmadığını ayrıca araştırır.

Dava Açma Süresi: Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre

Beş yıllık süre hak düşürücü niteliktedir; yani süre geçtikten sonra dava açılırsa mahkeme bunu kendiliğinden dikkate alır ve dava reddedilir. Süre, çalışmanın geçtiği takvim yılının son gününden başlar:

Sürenin işlemediği durumlar

Uygulamada, işveren tarafından çalışmaya ilişkin Kuruma herhangi bir bildirim yapılmışsa (örneğin işe giriş bildirgesi verilmiş veya o işyerinden prim bildirimi yapılmışsa) ya da çalışma SGK denetimiyle tespit edilmişse beş yıllık sürenin işlemeyeceği kabul edilmektedir. Bu durumda eksik bildirilen süreler için süre sınırı olmaksızın dava açılabilir. Ancak hangi bildirimin bu sonucu doğuracağı somut olaya göre değerlendirildiğinden, sürenin dolmak üzere olduğu durumlarda beklemeden dava açılması en güvenli yoldur.

Sigortalının ölümü hâlinde mirasçıları da dava açabilir.

Hangi Mahkemede, Kime Karşı Açılır?

• Görevli mahkeme: İş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
• Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı işyerinin bulunduğu yer mahkemesidir.
• Davalı: Dava işverene karşı açılır. SGK davalı olarak gösterilmez; mahkeme davayı Kuruma kendiliğinden ihbar eder ve Kurum davaya işverenin yanında katılabilir.
• Arabuluculuk: Hizmet tespit davası bir alacak veya tazminat davası olmadığından, işçilik alacaklarında aranan zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir. Aynı olaya ilişkin kıdem, ihbar veya fazla mesai alacakları için ise arabuluculuk zorunludur.
• SGK'ya ön başvuru: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 4. maddesi, sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava öncesinde Kuruma başvuruyu zorunlu tutar; ancak hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu zorunluluğun dışında bırakılmıştır.

İşten ayrılırken ödenmeyen kıdem, ihbar veya ücret alacaklarınız da varsa, bunların nasıl talep edileceği için işçilik alacakları davası yazısına göz atabilirsiniz.

Dava Açmadan Önce Yapılması Gerekenler

Hizmet tespit davasında başarı büyük ölçüde hazırlığa bağlıdır. Dava açmadan önce şu adımların atılması önerilir:

1. Hizmet dökümünü alın: e-Devlet'ten güncel SGK hizmet dökümünü indirin ve bildirilmeyen veya eksik bildirilen ayları tek tek işaretleyin.
2. Gerçek çalışma takvimini çıkarın: İşe başlama ve ayrılma tarihlerini, çalışılan dönemleri ve aylık ücretleri olabildiğince kesin biçimde yazılı hâle getirin.
3. Belgeleri toplayın: Banka hesap dökümlerini, işyeriyle yapılan yazışmaları ve çalışmayı gösteren diğer kayıtları bir dosyada birleştirin.
4. Tanıkları belirleyin: O dönemde aynı işyerinde kayıtlı olarak çalışmış kişilerin ad, soyad ve iletişim bilgilerini not edin.
5. Süreleri hesaplayın: Her yılın çalışması için beş yıllık sürenin ne zaman dolacağını kontrol edin ve en yakın tarihe göre hareket edin.

Dava dilekçesinde çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, işyerinin adı ve adresi, yapılan iş, alınan ücret ve tespiti istenen süreler açıkça belirtilmelidir. Belirsiz veya çelişkili beyanlar, davanın ispatını zorlaştırır.

Hizmet Tespit Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Kanun bu davada belirli bir ispat aracı öngörmez; çalışmanın her türlü delille ispatı mümkündür. Ancak mahkemeler, gerçek ve fiilî bir çalışmanın varlığını güçlü ve inandırıcı delillerle görmek ister. Başlıca deliller şunlardır:

• Maaş ödemelerini gösteren banka dökümleri, havale ve EFT kayıtları,
• İşyeri giriş kartı, puantaj kayıtları, vardiya çizelgeleri,
• İş yazışmaları, e-postalar, mesajlaşma uygulaması grupları,
• İşyerinde çekilmiş fotoğraflar, görev belgeleri, kartvizitler,
• O dönemde bordroda kayıtlı çalışan iş arkadaşlarının ve komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı,
• SGK'daki işyeri dosyası ve varsa denetim raporları.

Tanık beyanları önemlidir; ancak mahkemeler özellikle o dönemde aynı işyerinde kayıtlı olarak çalışmış kişilerin ve komşu işyeri çalışanlarının beyanlarına ağırlık verir. Bu nedenle tanıkların kim olacağının baştan doğru belirlenmesi gerekir.

Dava Kazanılırsa Ne Olur?

Hizmet tespit davası kabul edilip karar kesinleştiğinde SGK, kararı uygulamakla yükümlüdür. Tespit edilen süreler ve kazançlar sigortalının hizmet kayıtlarına işlenir. Bu süreler emeklilik için gereken prim gününe ve sigortalılık süresine eklenir; emekli aylığının hesabında da dikkate alınır.

Tespit edilen sürelere ait primleri işçi değil, işveren öder. İşveren ayrıca gecikme cezası, gecikme zammı ve idari para cezalarıyla karşılaşabilir.

SGK'ya şikâyet yolu

Dava dışında, sigortasız veya eksik bildirimli çalıştırıldığınızı ALO 170 hattı veya SGK il müdürlüğü aracılığıyla da bildirebilirsiniz. Kurum, yapacağı denetimle çalışmayı tespit ederse kayıtlar düzeltilebilir. Ancak şikâyet sonucunun beklenmesi beş yıllık dava süresini kaçırmanıza yol açmamalıdır.

Haklı fesih imkânı

Hâlâ aynı işyerinde çalışıyorsanız, sigorta primlerinizin eksik bildirilmesi Yargıtay uygulamasında işçiye 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesi kapsamında haklı fesih imkânı veren durumlar arasında değerlendirilmektedir. En az bir yıllık kıdeminiz varsa bu yolla ayrıldığınızda kıdem tazminatı da gündeme gelebilir.

Sık Sorulan Sorular

Hizmet tespit davası ne kadar sürer?

Süre; tanık sayısına, SGK kayıtlarının getirtilmesine, bilirkişi incelemesine ve kanun yollarına göre değişir. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir; ancak delillerin baştan eksiksiz sunulması süreci kısaltır.

Sigortasız çalıştığımı nasıl ispat ederim?

Maaşın banka hesabına yatırıldığını gösteren dökümler, işyeri yazışmaları, fotoğraflar ve özellikle o dönemde aynı işyerinde kayıtlı çalışan kişilerin tanıklığı en etkili delillerdir. Yalnızca yakın akrabaların tanıklığı genellikle yeterli görülmez.

Hizmet tespit davası için arabulucuya gitmek gerekir mi?

Hayır. Hizmet tespit davası zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir ve doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Aynı işverenden ücret veya tazminat alacağı da istenecekse, bu alacaklar için arabulucuya başvurmak gerekir.

İşten ayrıldıktan sonra hizmet tespit davası açılabilir mi?

Evet. Önemli olan, iş ilişkisinin devam edip etmemesi değil, beş yıllık sürenin dolmamış olmasıdır. Süre, her yılın çalışması için o yılın sonundan itibaren ayrı ayrı hesaplanır.

SGK primim düşük ücretten yatırılmışsa ne yapabilirim?

Gerçek ücretin daha yüksek olduğu banka kayıtları, yazışmalar ve tanıklarla ispatlanabiliyorsa, prime esas kazancın gerçek ücret üzerinden tespiti talep edilebilir. Bu talep uygulamada çoğu zaman hizmet tespitiyle birlikte ileri sürülür.

Özet

• Bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmalar için hizmet tespit davası açılabilir.
• Dava, kural olarak hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; 2021 çalışmaları için son gün 31 Aralık 2026'dır.
• Dava iş mahkemesinde işverene karşı açılır; SGK davaya ihbar edilir.
• Zorunlu arabuluculuk ve SGK'ya ön başvuru şartı bu dava için aranmaz.
• Banka kayıtları, yazışmalar ve kayıtlı çalışan tanıklar en güçlü delillerdir.
• Karar kesinleşince süreler kayıtlara işlenir; primleri işveren öder.

Sigorta primleriniz eksik yatırıldıysa ya da hiç bildirilmediyse; sürelerin hesaplanması, delillerin toplanması ve hizmet tespit davasının açılması konusunda Dural Hukuk destek verebilir. Büroya 0535 260 74 54 numaralı telefondan veya iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Hazırlayan: Dural Hukuk