Yıllık izin ücreti hesaplama sorusunun kısa cevabı şudur: İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan yıllık izin günleri, sözleşmenin sona erdiği tarihteki brüt ücret üzerinden paraya çevrilir. Hesap, (son aylık brüt ücret ÷ 30) × kullanılmayan izin günü formülüyle yapılır; bulunan brüt tutardan SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi gibi yasal kesintiler düşülerek ödeme yapılır. Dayanak, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 59. maddesidir.
Bu hakkın önemli bir sınırı vardır: Kullanılmayan izin ücreti ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde istenebilir. Sözleşme ister istifa, ister işveren feshi, ister emeklilik nedeniyle sona ersin, hak kazanılmış ve kullanılmamış izinlerin ücreti ödenir. Bu yazıda yıllık izin süreleri, kullanılmayan izin ücretinin adım adım hesaplanması, örnek hesap, ispat yükü, zamanaşımı ve işverenin ödememesi hâlinde izlenecek yol anlatılmaktadır.
Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti Ne Zaman Ödenir?
4857 sayılı Kanun'un 59. maddesine göre iş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerinin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden işçiye, işçi vefat etmişse hak sahiplerine ödenir. Sözleşmenin kimin tarafından ve hangi sebeple sona erdirildiği bu hakkı etkilemez; haklı nedenle işten çıkarılan işçi de izin ücretini isteyebilir.
Çalışma devam ederken durum farklıdır. Kanun'un 53. maddesine göre yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. İzin, işçinin dinlenmesini amaçlar; bu nedenle sözleşme sürerken izin kullandırmak yerine para ödenmesi kanunun amacına aykırıdır ve bu yöndeki uygulamaların sonuçları somut olaya göre değerlendirilir. Çalışırken kullandığınız izinlerin ücreti ise Kanun'un 57. maddesine göre izne çıkmadan önce peşin ödenir veya avans olarak verilir.
Yıllık İzin Süreleri: Kaç Gün İzin Hakkınız Var?
Yıllık izne hak kazanmak için deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışmış olmak gerekir (4857 s.K. m.54). Bu yazının hazırlandığı tarihte yürürlükte olan asgari izin süreleri Kanun'un 53. maddesine göre şöyledir:
| Kıdem (hizmet süresi) | Yıllık asgari izin süresi |
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl ve daha fazla | 26 gün |
| 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçiler | Kıdemden bağımsız olarak en az 20 gün |
| Yer altı işlerinde çalışanlar | Yukarıdaki süreler 4'er gün artırılır |
Bu süreler asgaridir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. İzin süresine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izinden sayılmaz (4857 s.K. m.56). Bir yılı doldurmadan ayrılan işçi için, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa yıllık izin hakkı ve dolayısıyla izin ücreti doğmaz; artan aylar da yeni bir izin hakkı oluşturmaz.
Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır? Adım Adım
- Hak edilen toplam izni bulun: Her tamamlanan hizmet yılı için o yıla ait izin süresini toplayın. Örneğin ilk 5 yılın her biri için 14 gün, 6. yıldan 14. yıla kadar her yıl için 20 gün, 15. yıl ve sonrası için 26 gün esas alınır.
- Kullanılan izni düşün: İzin belgeleriyle kullanıldığı ispatlanan günleri toplamdan çıkarın. Kalan, kullanılmayan izin gün sayısıdır.
- Son brüt ücreti belirleyin: Sözleşmenin sona erdiği tarihteki aylık brüt ücret esas alınır. Yargıtay uygulamasında yıllık izin ücreti kural olarak çıplak ücret üzerinden hesaplanır; ikramiye, prim, yol ve yemek yardımı gibi ekler, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa hesaba katılmaz.
- Günlük ücreti bulun: Aylık brüt ücreti 30'a bölün.
- Çarpın ve kesintileri uygulayın: Günlük brüt ücreti kullanılmayan izin günüyle çarpın. Bulunan brüt tutardan SGK ve işsizlik sigortası işçi payları, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Net tutar, o yılki kümülatif vergi matrahınıza göre değişebilir.
Örnek Yıllık İzin Ücreti Hesabı
7 yıl 3 ay çalıştıktan sonra işten ayrılan, son aylık brüt ücreti 45.000 TL olan ve çalıştığı süre boyunca toplam 60 gün izin kullanan bir işçiyi ele alalım:
- Hak edilen izin: İlk 5 yıl için 5 × 14 = 70 gün; 6. ve 7. yıllar için 2 × 20 = 40 gün; toplam 110 gün. Son 3 ay tam yıl olmadığı için yeni bir izin hakkı doğurmaz.
- Kullanılmayan izin: 110 - 60 = 50 gün.
- Günlük brüt ücret: 45.000 ÷ 30 = 1.500 TL.
- Brüt izin ücreti: 1.500 × 50 = 75.000 TL.
Bu brüt tutardan yasal kesintiler yapıldıktan sonra kalan miktar işçiye ödenir. İşçi 50 yaşından büyükse veya sözleşmede daha uzun izin süresi öngörülmüşse hesap buna göre değişir. Örnekteki rakamlar varsayımsaldır.
İzin Kullandırıldığını Kim İspatlar?
Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir. İşveren, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği gereği izin kayıtlarını tutmak zorundadır. İspat kural olarak işçinin imzasını taşıyan izin belgesi, izin defteri veya benzeri yazılı belgelerle yapılır; tanık beyanlarıyla ispat çoğu zaman yeterli görülmez.
İşçi açısından pratik öneri şudur: İzin talep ve onay yazışmalarınızın, imzaladığınız izin formlarının ve bordrolarınızın birer örneğini saklayın. Kullanmadığınız hâlde imzalatılmak istenen "izin kullandım" belgelerine karşı dikkatli olun; imzaladığınız belgenin içeriğini mutlaka okuyun.
Yıllık İzin Ücretinde Zamanaşımı
Kullanılmayan yıllık izin ücreti, 4857 sayılı Kanun'un ek 3. maddesine göre 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Süre, izin hakkının doğduğu yıldan değil, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Bu nedenle 10 yıl önce hak ettiğiniz ama kullanmadığınız izinler de, sözleşme sona erdikten sonraki 5 yıl içinde talep edilirse hesaba katılır. Diğer işçilik alacaklarındaki süreler için işçilik alacaklarında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
İşveren Ödemezse Ne Yapılır?
İşveren kullanılmayan izin ücretini ödemezse, dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmanız gerekir (7036 s.K. m.3). Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. İzin gün sayısı ve ücret konusunda kesin bilgi yoksa, 12. Yargı Paketi ile belirsiz alacak davasının kaldırılmasından sonra kısmi dava ve talep artırımı gibi yolların nasıl kullanılacağı önem kazanmıştır; ayrıntıları belirsiz alacak davasının kaldırılması yazımızda anlattık.
Süreçte en çok işe yarayan belgeler; iş sözleşmesi, son aylara ait ücret bordroları, banka hesap dökümleri, izin formlarının örnekleri ve SGK hizmet dökümüdür.
Sık Sorulan Sorular
İstifa eden işçi kullanılmayan yıllık izin ücretini alabilir mi?
Evet. Kullanılmayan izin ücreti, sözleşmenin hangi nedenle sona erdiğine bakılmaksızın ödenir. İstifa eden, haklı nedenle çıkarılan veya emekli olan işçi de hak kazanıp kullanmadığı izinlerin ücretini isteyebilir.
Bir yılı doldurmadan işten ayrılırsam yıllık izin ücreti alır mıyım?
Kural olarak hayır. Yıllık izin hakkı, deneme süresi dâhil bir yıllık çalışmanın tamamlanmasıyla doğar. Sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde daha lehe bir düzenleme varsa ona göre değerlendirme yapılır.
Yıllık izin ücreti hesaplamada brüt mü net mi esas alınır?
Hesap brüt ücret üzerinden yapılır. Bulunan brüt tutardan SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesildikten sonra kalan net tutar ödenir.
Yıllık izin ücretine ikramiye ve yol yemek parası eklenir mi?
Yargıtay uygulamasında yıllık izin ücreti kural olarak çıplak ücret üzerinden hesaplanır; ikramiye, prim, yol ve yemek yardımı gibi ekler katılmaz. Bu yönüyle, giydirilmiş ücretin esas alındığı kıdem tazminatından ayrılır. Sözleşmede aksi kararlaştırılmışsa sözleşme hükmü dikkate alınır.
Kullanılmayan yıllık izin ücreti ne kadar süre içinde istenmelidir?
İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde istenmelidir. Bu süre içinde önce arabulucuya başvurmanız, anlaşma sağlanamazsa dava açmanız gerekir.
İşveren çalışırken izin yerine para öderse izin hakkım biter mi?
Yıllık izin hakkından vazgeçilemez ve kanunun amacı işçinin fiilen dinlenmesidir. Bu nedenle sözleşme sürerken izin kullandırmak yerine yapılan ödemeler, işçinin izin alacağını otomatik olarak ortadan kaldırmayabilir; sonuç, ödemenin niteliğine ve belgelere göre somut olayda belirlenir.
Özet
- Kullanılmayan izinlerin ücreti, sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin son ücret üzerinden ödenir (4857 s.K. m.59).
- Formül: (son aylık brüt çıplak ücret ÷ 30) × kullanılmayan izin günü; ardından yasal kesintiler yapılır.
- İzin süreleri kıdeme göre 14, 20 ve 26 gündür; 18 yaş altı ve 50 yaş üstü için en az 20 gündür (4857 s.K. m.53).
- İzne hak kazanmak için deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışmak gerekir (4857 s.K. m.54).
- İzin kullandırıldığını işveren, kural olarak işçinin imzalı yazılı belgeleriyle ispatlar.
- Alacak, sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir; dava öncesinde arabuluculuk zorunludur (4857 s.K. ek m.3, 7036 s.K. m.3).
Hak edilen izin günlerinin hesabı, kullanılan izinlerin ispatı ve esas alınacak ücret her dosyada farklı sonuç doğurabildiğinden, talepte bulunmadan önce belgelerinizin somut olarak değerlendirilmesi önemlidir. Dural Hukuk, yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları konularında destek verebilir. Bilgi almak için 0535 260 74 54 numaralı telefonu arayabilir veya iletişim sayfası üzerinden Dural Hukuk'a ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Hazırlayan: Dural Hukuk